IEA Başkanı Birol: Piyasaya 400 Milyon Varil Petrol Akışı Başladı
Orta Doğu bölgesindeki gerginlikler küresel enerji piyasalarını derinden etkiledi
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, Paris’teki basın toplantısında, Orta Doğu’daki çatışmaların dünya petrol piyasasında en büyük arz kesintisini tetiklediğini belirtti. Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı olması nedeniyle piyasalarda değeri yüksek miktarda petrol devre dışı kalırken, bu durum 1973 petrol krizini ve sonraki tüm kesintileri geride bıraktı.
Birol, bölgede yaşanan gerilimin doğal gaz piyasası üzerinde de baskı oluşturduğunu dile getirerek, arz kısıtlarının enerji güvenliği ile küresel ekonomide önemli sonuçlar doğurduğunu kaydetti. IEA üyesi ülkelerin geçen hafta acil durum petrol stoklarını kullanma konusunda anlaştığını hatırlatan Birol, bu adımın IEA tarihindeki en büyük stratejik rezerv kullanımı olduğunu belirtti. Ayrıca, petrol fiyatlarında geçen haftaya göre bir miktar düşüş görüldüğünü ancak istikrarlı bir toparlanmanın hâlen en kritik şartı olarak Hürmüz Boğazı’ndan ticaretin yeniden akışının beklenmesini vurguladı.
“Boğaz yarın açılsa bile ticaretin toparlanması zaman alacak” başlığıyla öne çıkan açıklamalarında Birol, IEA’nın stratejik stoklarından 400 milyon varilin kullanıma açılmasına ilişkin süreci ayrıntılı şekilde aktardı. Asya-Pasifik bölgeleri ile Avrupa ülkelerinin, stokların piyasaya sürülmesine katıldığını ve Amerika kıtasından da 170 milyon varı üzerinde rezervin serbest bırakılacağını söyledi. Birol, mevcut stokların serbest bırakılması sonrasında dengesinin yaklaşık %20 oranında azalmış olacağını ve 1,4 milyar varilin üzerinde stok kalacağını belirtti. Bu durum, gerektiğinde ek adımlar atma kapasitesinin hâlâ mevcut olduğunun göstergesi olarak öne çıktı.
Birol, arz kesintilerinin daha uzun sürmesi ihtimaline karşı hazırlıklı olunması gerektiğini vurgulayarak, “Hürmüz Boğazı yarın yeniden açılsa dahi küresel enerji ticaretinin toparlanması zaman alacak” uyarısını tekrarladı. IEA’nin bu büyük ölçekli petrol rezervi kullanımı kararının, piyasalarda meydana gelebilecek ek dalgalanmalara karşı önemli bir tampon görevi göreceğini ifade etti.
IEA üyesi ülkelerin 400 milyon varil petrolü piyasaya sürme kararı konusuna geri dönen Birol, geçtiğimiz hafta alınan kararın ardından arz şokunun etkilerini hafifletmeyi amaçladıklarını anlattı. Kararın, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyona karşı İran’ın misillemesiyle Hürmüz Boğazı üzerinden geçişi kısıtlamasının ardından alındığını belirtti. Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan petrol ile ilgili arz güvenliğinin yeniden tesis edilmesi için bu adımların atıldığını söyledi.
IEA tarihindeki 6’ncı stratejik rezerv kullanımı başlığı altında Birol, 1974’te kurulan kurumun tarihinde bu kapsamda altıncı kez stratejik rezerv kullanılacağını açıkladı. 1991, 2005, 2011 ve 2022’de Rusya-Ukrayna savaşı dönemlerinde alınan kararların ardından bu kez küresel talebin yaklaşık %20’sine denk gelen günlük 20 milyon varil seviyesinde bir akışın sağlandığını vurguladı. IEA üyelerinin mevcut durumda 1,2 milyar varilin üzerinde olan acil durum stokunun yanı sıra hükümetler ve endüstriyel stoklar sayesinde toplam stokleyici kapasitenin çok daha geniş olduğuna dikkat çekti.
Birol, ülkeler arasında koordinasyonun sürdürülmesiyle piyasalarda görülen baskının hafifletileceğini belirtirken, üretim artışının 20 milyon varili aştığını ve 170 milyon varil üzerinde rezervin Amerika kıtasından taşınabileceğini kaydetti. Bu mekanizmaların, küresel ekonominin işleyişinin korunmasında kilit rol oynadığını sözlerine ekledi.
