Küresel Sağlık Tehdidi Sıtma: 2024 Yılında 610 Bin Can Kaybı
Malarya olarak da adlandırılan bu hastalık, dişi anofel sivrisineklerinin sokmasıyla bulaşır ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından tedavi edilebilir ve önlenebilir olarak tanımlanır. Belirtiler arasında yüksek ateş, titreme, baş ağrısı ve yorgunluk gibi bulgular görülebilir; ilerleyen dönemde gözlerde ve deride sararma, nöbetler veya nefes darlığı da eşlik edebilir.
Her yıl 25 Nisan, Dünya Sıtma Günü olarak anılır ve bu yılın teması ise “Sıtmayı Ortadan Kaldırmak İçin Şimdi Harekete Geçelim” olarak belirlenmiştir. Günün amacı, hastalıkla ilgili farkındalığı artırmak ve önleme adımlarını güçlendirmektir.
DSÖ’nün 2025 Dünya Sıtma Raporuna göre, 2024 yılında dünya çapında yaklaşık 282 milyon sıtma vakası kaydedildi ve bu hastalıktan dolayı yaklaşık 610 bin kişi yaşamını yitirdi. Özellikle Afrika’da, tüm vakaların yaklaşık %94’ü görüldü; bu bölgede 2024’te 265 milyon insana sıtma teşhisi konuldu ve ölümlerin sayısı 579 bine yaklaştı. En kırılgan grup olan 5 yaş altı çocuklar, bu ölümlerin üçte ikisinden fazlasını oluşturuyor. Vaka dağılımı açısından en çok etkiyi Nijerya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Uganda, Etiyopya ve Mozambik ülkelerinde gördük; Avrupa’da ise 2015’ten beri sıtma teşhisi hiç konulmadığı belirtiliyor.
DSÖ’nün aşıya dayalı mücadele stratejisi kapsamında özellikle riskli bölgelerde sivrisineklerden korunmada ilaçlı cibinliklerin kullanılması, sıtma şüphesi durumunda hızlı tıbbi başvuru ve tedavi süreçlerinde sıtma aşılarının kullanılması önemlidir. 2019 yılından itibaren sürdürülen küresel girişimler, RTS,S/AS01 ile başlayan aşılama programlarını desteklerken 2023 sonlarında yeni bir aşı olan R21/Matrix-M’nin de genişletilmesini hedefledi. Bu sayede riskli bölgelerde yaşayan çocuklar için aşı güvenliği ve erişimi artırıldı. 2000-2023 döneminde yapılan çalışmalarla yaklaşık 2,2 milyar sıtma vakasının önlendiği tahmin ediliyor. Türkiye özelinde ise yerli sıtma enfeksiyonu geçtiğimiz yıllarda sona ermiş durumda ve şu an sadece yurt dışı kaynaklı vakalar bildirilmekte.
