Esaretten Özgürlüğe: 23 Nisan – Türkiye Cumhuriyeti’nin 106 Yıllık Gururu
Türkiye bugün TBMM’nin açılışının 106., 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nın 105. yıl gururunu yaşıyor. Ulusal egemenliğin simgesi olan 23 Nisan, köklü geçmişiyle her yıl aynı heyecanla kutlanmayı sürdürüyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışından kısa bir süre sonra milli bayram olarak ilan edilen bu özel gün, Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından çocuklara armağan edilerek dünyaya örnek bir kutlama hâline geldi.
23 Nisan’ın milli bayram olarak ilanı İlk Meclis’in açılışından tam bir yıl sonra, 23 Nisan 1921’de bu gün resmî olarak milli bayram olarak kabul edildi. Kanunun iki maddeden oluşan metninde, “Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk yevmi küşadı olan 23 Nisan günü milli bayramdır” ifadesi ve “Tarihi kabulünden muteber olan işbu kanunun icrasına Büyük Millet Meclisi memurdur” cümleleri yer alıyordu. Resmi Gazete’nin 2 Mayıs 1921 tarihli nüshasında yayımlanan bu karar sonra düzenlenen kutlamalarda çocuklar ön plana çıktı.
Atatürk’ün çocuklara armağanı Atatürk, 1929 yılında 23 Nisan’ı çocuklara ithaf etti ve bu nedenle o yıl “Çocuk Bayramı” olarak da kutlanmaya başlandı. Zamanla bu uygulama, yöneticilerin koltuklarını sembolik olarak çocuklara devretmesiyle devam etti ve bu sayede çocuklar devletin çeşitli kurumlarında sorumluluklarla tanıştı.
Bayramın adı ve kapsamı zaman içinde genişledi 27 Mayıs 1935’te yürürlüğe giren Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile “Ulusal Egemenlik Bayramı” olarak adlandırılan gün, 22–23 Nisan günlerini kapsayacak biçimde tanımlandı. 1981’deki kanun değişikliğiyle, 20 Nisan 1983’te yapılan güncellemede bayramın adı “Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı” olarak güncellendi.
Uluslararası boyutta kutlama 1979’da ilk kez altı ülkenin katılımıyla bayramın uluslararası kimliği ortaya çıktı. O tarihten itibaren dünyanın farklı yerlerinden çocuklar Türkiye’ye akın ederek kutlamalara katıldı ve Türkiye, çocuklara bayram armağan eden ve bunu dünyayla paylaşan ilk ülke unvanını taşıdı.
Meclis arşivinde açılışa dair belgeler TBMM arşivlerinde, Meclis’in açılışı ve 23 Nisan’ın milli bayram ilanına ilişkin önemli belgeler bulunmaktadır. Beyannamede, Büyük Millet Meclisi’nin Ankara’da 23 Nisan Cuma günü açılacağı ve açılışın cuma namazı sonrası Kur’an-ı Kerim tilaveti, dualar ve törenlerle gerçekleştirileceği ifade edilmiştir. Ayrıca törenlerin ülke genelinde eş zamanlı olarak yapılması gerektiği belirtilmiştir.
23 Nisan Kutlamaları Ankara’da törenler TBMM’ye çelenk sunumu ile başlar; ardından Anıtkabir, Birinci Meclis ve TBMM Genel Kurulu’nda özel oturumlar takip eder. TBMM Başkanlığı, çocuklara temsil hakkını devreder ve şehir genelinde belediyeler park ve meydanlarda gün boyu etkinlikler düzenler. Çankaya’da kortejler, bando gösterileri ve çocuk atölyeleri; Kuğulu Park ile Ahlatlıbel’de sahne gösterileri öne çıkar. Öne çıkan bir etkinlik olarak Atatürk Sanat Merkezi’nde “1000 Çocuk Korosu” konseri planlanır. İller genelinde konserler, şenlikler ve çocuk odaklı atölyeler düzenlenir. İstanbul’da park ve meydanlarda kutlamalar büyüyen bir program ile yayılırken Harbiye Cemil Topuzlu Açık Hava Tiyatrosu’nda çocuk korosu ve uluslararası dans gösterileri sergilenir. Kemerburgaz Kent Ormanı doğa içindeki atölyelerle çoğalan aktiviteler sunar. İBB Şehir Tiyatroları ile çocuk oyunları, Miniatürk’ün ziyaretleri ücretsiz olarak sunulur. Kadıköy, Üsküdar, Tuzla, Beylikdüzü gibi ilçelerde gün boyu etkinlikler yer alır. İzmir, Cumhuriyet Meydanı’ndaki resmi törenle zirveye ulaşır; Kültürpark’taki gün boyu süren etkinlikler konserlerle tamamlanır. Manisa’daki Mesir Festivali ile birleşen kutlamalar, Denizli ve Muğla’da çocuk şenlikleri ve atölyeler şeklinde devam eder.
