Orta Asya’daki Dengeleyici Rol: Türkiye ve Türkmenistan Üzerindeki Rusya Perspektifi
Bir yıllık Dünya Ekonomisi ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (IMEMO) raporu, Rusya’nın Orta Asya politikasında belirleyici olan kurumların izini sürüyor. Ankara’nın Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) kapsamındaki etkisi ve Türkmenistan ile geliştirilen ilişkiler, Moskova çevrelerinde Avrasya dengelerini yeniden şekillendirebilecek nitelikte değerlendiriliyor. BM düzeyinde kurumsal adımların ön planda olduğu analizlerde, TDT’nin küresel saygınlık elde etme çabaları BM’deki gözlemci statüsüyle çakışıyor. Rapor, 2011’den bu yana süren başvuru sürecinin kimlik temelli yapılar nedeniyle sancılı ilerlediğini belirtirken, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin 2022’de gözlemcilik kazanmasıyla sürecin hızlandığını not ediyor. Bu gelişme Türkiye’nin Orta Asya’daki dengeleri etkileyebilme kapasitesini yükseltiyor.
RUSYA İLE REKABET Raporda dikkat çeken başlıklardan biri, Türk Devletleri Teşkilatı ile Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU) arasındaki görünmez rekabet. IMEMO’nun görüşüne göre, Teşkilat’ın meşruiyet arayışları Rusya’nın bölgedeki ağırlığıyla biranze geliyor ve bu durum Moskova’da uzun vadeli etkileşimlere yol açıyor. BM platformunda güç kazanma hedefi TDT’nin bölgesel arenada güç gösterisini pekiştirebilecek bir adım olarak okunuyor.
TÜRKİYE–TÜRKMENİSTAN YAKINLAŞMASIraporun ikinci önemli yorumunda, Türkmenistan’ın uzun süredir sürdürdüğü “daimi tarafsızlık” doktrini nedeniyle sınırlı siyasi angajmandan kaçındığı, ancak ekonomik kırılganlıklar ve Çin’e bağımlı enerji satışları nedeniyle yeni ortaklar aradığı belirtiliyor. Türkiye, bu bağlamda Türkmen gazının Avrupa’ya ulaştırılmasında kilit bir transit kapı ve önemli bir ticaret ortağı olarak öne çıkıyor. Bu durum Türkiye’nin enerji lojistiği ve altyapı işbirlikleri üzerinde somut etkiler yaratıyor.
SOMUT HEDİFLER IMEMO’nun vurguladığı, Türkiye’nin Orta Asya politikalarında köklü bir dönüşüm yaşandığı. 1990’larda öne sürülen kültürel birlik vizyonunun bölge liderleri tarafından eleştirilmesiyle başlayan süreç, 2000’li yıllarda Ankara’nın daha gerçekçi bir konum edinmesiyle değişiyor. Rapora göre Türkiye, enerji, lojistik, altyapı ve ticaret başlıklarında somut işbirlikleri kuruyor ve bu sayede Moskova ile Pekin’e karşı “dengeleyici bir aktör” konumunu güçlendiriyor.
MOSKOVA TEMKİNLİ İZLİYOR Analizler, Türkiye’nin Orta Asya’daki etkinliğinin giderek arttığını ancak bu genişlemenin ekonomik gerçekler, tarafsızlık politikaları ve bölgesel riskler doğrultusunda doğal bir sınırda ilerlediğini gösteriyor. Rus stratejik çevreleri, TDT’nin kurumsal derinliğini güçlendirirken aynı zamanda Türkiye’nin enerji merkezi rolünü Avrasya dengeleri açısından dikkatle izliyorlar. Bu süreç, taraflar arasındaki karşıtlıktan ziyade temkinli bir yakınlaşma dinamiği olarak değerlendiriliyor.
