Gizli Dosyalar ve İstihbarat Ağı: Şam’da Gözetim ve Hapishane Korkusu

ABD merkezli The Wall Street Journal’ın elde ettiği istihbarat evrakları, Esad dönemi Suriye’sinde insanları gözetim altında tutan geniş bir ağa işaret ediyor. İHBAR AĞI VE GİZLİ ARŞİVLER DEŞİFRE EDİLDİ Belgeler, gönüllü veya zorunlu ihbar mekanizmalarının nasıl işlettiğini; eş, dost ve akrabaların birbirini rapor etmekten kaçınmadığını ve bunun toplum üzerinde nasıl baskı kurduğunu ayrıntılı şekilde ortaya koyuyor. Dosyaların bazıları, binalarda tuğla duvarlar delinerek saklanmış gizli depolarda, bazıları ise devrim sırasında masalarda dağınık halde bulundu. KAÇIRILARAK HAPSE GÖNDERİLDİ, BİR DAHA EVİNE DÖNEMEDİ Şam’ın yoksul mahallelerinden birinde yaşayan 60 yaşındaki imam Abdu Haruf’un başına gelenler, bu baskının somut örneklerinden biri olarak aktarılıyor. Bir istihbarat subayının iki aile arasındaki anlaşmazlığı çözmesi gerekçesiyle onu çağırmasıyla başlayan süreçte Haruf, bir kamyona zorla bindirilerek götürülüyor ve bir daha kendisinden haber alınamıyor. Ailenin aylar sonra öğrendiğine göre Haruf, bir hapishane bodrumunda yaşamını yitirdi ve cenazesini teslim alamıyor. YÜZLERCE DAVA VAR Haberde, bu olayın Esad rejiminin geniş güvenlik sistemi tarafından tetiklenen sayısız vakadan yalnızca biri olduğuna vurgu yapılıyor. İstihbarat güçlerinin, vatandaşları korkutarak komşuları, arkadaşları ve akrabalarını ihbar etmeye yönlendirdiği ifade ediliyor. Suriye İnsan Hakları Ağı’nın verilerine göre, 2011’den bu yana yaklaşık 160.000’den fazla kişi ortadan kayboldu. HERKESİ VE HER ŞEYİ RAPORLAMIŞLAR Belgeler, dört ana istihbarat teşkilatının faaliyet alanını ayrıntılı biçimde ele alıyor. Aktivistler, militanlar, ziyaretçiler ve BM görevlileri gibi pek çok gruba yönelik gözetim uygulamalarından söz ediliyor. Suç sayılan davranışlar arasında ABD doları taşımak, kayıt dışı SIM kart bulundurmak veya hükümete karşı açık konuşmak gibi unsurlar yer alıyor. Bölgede bulunan güvenlik birimlerinin ve uluslararası ağların raporları dosyada bulunduğu ifade ediliyor. EŞLERİ BİRBİRİNE DÜŞÜRMÜŞ Örneğin, oyuncu Firas el-Fakir’in eşi tarafından ihbar edilmesiyle başlayan süreçte, başlangıçta hükümet karşıtı gösterilerin ardından eşinin devlet televizyonunda çalışması için yönlendirilmesiyle yeni bir baskı dönemi başlıyor. Eve dair konuşmalar, evlilik içi çekişmelerin güvenlik servislerine kadar uzanmasına yol açıyor. Kadın, boşanma ve maddi talepler üzerinden tehditlerle baskı kuruyor; kayıtlar da bu durumu doğruluyor. Firas, sık sık istihbarat sorgularına maruz kalıyor ve iş bulma imkanı zorlaşıyor. İŞKENCE VE İNFAZLA GÖREVLİ BİR İSTİHBARAT ŞUBESİ WSJ’nın incelemeleri, Esad rejiminin muhalif tutumuna karşı çıkanları sindirmek amacıyla faaliyet gösteren 215. Askeri İstihbarat Şubesi’nin tutuklulara işkence ettiğini ve infaz edebileceğini gösteriyor. BM yetkililerinin ifadeleriyle, “ne söylerseniz söyleyin” diye özetlenen bir baskı anlayışı hâkim. Ziyaret edilen hapishanelerdeki manzaralar dehşet verici: tek kişilik hücreler, tabut benzeri odalar, insan saçı ve kan izleriyle dolu alanlar. Eski bir askeri adli tıp görevlisi, 2012-2015 arasında 215 numaralı şubeden günlük olarak 3 ila 10 ceset kaydettiklerini belirtiyor; çoğunun kafa travması, yanık izleri ve elektrik çarpması izleri taşıdığı ifade ediliyor.