Türkiye Ekonomisi: 2025 İkinci Çeyrek GSYH Büyümesi ve İç Talep Dinamikleri
Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası verileriyle birlikte açıklandı ki, 2025 yılının nisan-haziran dönemine ilişkin zincirlenmiş hacim endeksiyle ölçülen GSYH, önceki yılın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında yaklaşık %4,8 oranında arttı. Böylece ekonomide büyüme eğilimi 20. çeyrek boyunca sürmüş oldu. Cari fiyatlarla üretim metoduna göre, GSYH’nin değeri bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık %43,7 artış göstererek 14 trilyon 578 milyar 556 milyon lira seviyesine ulaştı.
İkinci çeyrekteki değer, cari fiyatlarla dolar karşılığı olarak 377 milyar 622 milyon dolar olarak hesaplandı. İş dünyası temsilcileri yükselen verileri AA ajansına değerlendirdi ve büyüme trendini sürdürmenin altını çizdi. 20 çeyrektir süren büyüme trendini güçlendirecek adımlara odaklanmalıyız sözleri İstanbul Ticaret Odası Başkanı Şekib Avdagiç’ten geldi. Avdagiç, inşaat yanında sanayi ve yatırımlardaki büyümelerin gelecek dönemler için olumlu işaretler taşıdığını belirtti ve ihracatçı KOBİ’ler ile istihdamı yoğun sanayiye yönelik selektif kredi politikalarının önemine vurgu yaptı.
Savunma sanayinin büyümeye öncülük ettiği ikinci çeyrekteki %4,8’lik artışa değinen Avdagiç, bu başarının diğer sanayi kollarına da yansımasının sürdürülebilir büyümenin anahtarı olduğunu ifade etti. Mal ve hizmet ihracatında 2025’in ikinci çeyreğinde yıllık bazda %1,7 artış kaydedildiğini aktaran Avdagiç, ithalatın ise ihracata kıyasla %8,8 büyüdüğünü hatırlattı. Gelecek dönemde dış ticarette ihracatla beraber ithalat bileşenine de dikkat edilmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca sanayi, yatırım ve ihracatın hedeflenen ekonomik gelişimin temel taşları olduğunu sözlerine ekledi.
Enflasyondaki geri çekilmenin ardından TCMB’nin indirim döngüsünü sürdürmesinin önemli olduğuna işaret eden Avdagiç, üreticiler ve KOBİ’leri destekleyen, makul talebi koruyacak bir kredi stratejisinin uygulanmasını önerdi. KOBİ’lere yönelik kredi kanallarının genişlemesi ve kur-enflasyon ilişkisinin korunmasının büyümeye katkı sağlayacağını vurguladı.
DEİK Başkanı Nail Olpak da yükselen büyümeyi olumlu buldu. Sanayideki gelişimin tüm alt sektörlere yayılması gerektiğini ifade eden Olpak, iş gücü kaybı ve finansmana erişim sorunlarının devam ettiğini belirtti. Faiz indirimlerinin beklenen etkileriyle birlikte, iç talepteki olumlu seyrin sürmesi ve yatırımların desteklenmesi gerektiğini vurguladı. İhracat ve ithalatla ilgili değerlendirmesinde ise ihracatın büyümeye katkısının sınırlı kaldığını, net ihracatın birkaç çeyrektir negatif baskı yarattığını belirtti.
Büyümenin toplumsal tabana yayılması için emek verimliliğiyle adil paylaşım kritik değerlendirmesinde bulunan MÜSİAD Başkanı Burhan Özdemir, tarım sektöründeki daralmanın dikkat çekici olduğuna işaret etti. İş gücü ödemelerinin payında küçük bir gerileme olduğunu söyleyen Özdemir, büyümeyi daha kapsayıcı kılacak politikaların önemine vurgu yaptı. Ayrıca tarımı teşvik edecek ve kırsal kalkınmayı destekleyecek adımların atılmasının gerekliliğini belirtti.
Sağlıklı ve kalıcı büyüme için üretim ve ihracat odaklı yaklaşımın sürdürülebilirliği vurgusuyla konuşan TİM Başkanı Mustafa Gültepe, iç talebin büyümeye etkisini incelerken hanehalkı harcamalarının büyümeye 3,4 puan, yatırımların 2,2 puan, stok değişimlerinin 1,2 puan katkı sağladığını ifade etti. Net ihracatın ise 1,4 puan azaltıcı etkide bulunduğunu belirten Gültepe, ihracatın büyümeye olumlu katkısının özellikle korunması gerektiğini belirtti. Yine de ithalat artışının bu katkıyı gölgelediğini dile getirdi. Özellikle rekabetçilik konusunda atılacak politikaların önemi üzerinde duran Gültepe, üretim kapasitesini güçlendirecek adımların ve dışa açık bir büyüme patikasının hayata geçirilmesinin gerekliliğini vurguladı.
Sektörel bazlı büyüme gücü konusunda Anadolu Aslanları İş Adamları Derneği (ASKON) Genel Başkanı Orhan Aydın, inşaat, sanayi, bilgi ve iletişim ile ticaret gibi alanlarda güçlü büyüme etkileri görüldüğünü söyledi. Aydın, tarımı teşvik edecek politikaların uygulanmasının hayati olduğuna değindi ve enerji maliyetleri ile tasarruf politikalarının bütçe disipliniyle uyumlu olarak sürdürülmesi gerektiğini belirtti. İSTİB Başkanı Ali Kopuz ise büyümenin sürdürülebilirliğini ve enflasyonla mücadeledeki ilerlemeyi işaret ederek, tarımsal üretimde kayıpların telafisi için atılması gereken adımlara dikkat çekti. Enflasyonda görülen iyileşmenin devamı halinde yılın geri kalanında faiz indirimlerinin ekonomiyi destekleyeceğini öngördü ve tarımsal üretimin canlandırılmasının kilit rol oynayacağını ifade etti.
