Uluslararası Enerji Ajansının Kriz Müdahalesi: Kritik Karar ve Dev Petrol Stokunun Piyasalara Sürülmesi
IEA Başkanı Fatih Birol, IEA üyesi ülkelerin 400 milyon varil petrolü piyasaya sürme, küresel arzı telafi etmek amacıyla ortak hareket ettiklerini açıkladı. Paris merkezinde gerçekleştirilen açıklamada, Orta Doğu’daki gerilimin petrol ve doğalgaz piyasaları üzerinde yaratabileceği baskılara işaret edildi. Hürmüz Boğazı’ndan günlük olarak yaklaşık 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil ürün taşınıyor; bu hacmin küresel deniz yoluyla ticareti toplam arzın yaklaşık dörtte birine denk geldiğini Birol kaydetti. Boğazdaki akışın neredeyse durduğunu, alternatif güzergahların yetersizliği ve depolama kapasitesindeki doluluk nedeniyle Orta Doğu üreticilerinin üretimi kısma yoluna gittiğini belirtti. Ayrıca LNG taşımacılığında Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin sevkiyatlarına bağlı olan tedarik zincirinin kırılganlığına dikkat çekti.
KÜRESEL ENERJİ TEDARİKİ YÜZDE 20 AZALDI açıklamasıyla Birol, küresel enerji tedarikinin bu süreçte %20 oranında gerilediğini ifade etti ve Asya’nın bu durumdan en çok etkilenen bölge olduğuna vurgu yaptı. Birol, petrol piyasalarındaki zorlukların tarihsel olarak eşi benzeri görülmemiş büyüklükte olduğuna dikkat çekti ve ülkelerin bu duruma karşılık vermek için uyum içinde hareket ettiği bir dönemde olduklarını belirtti. IEA’nin geçmişteki koordineli müdahalelerin benzerini bu durumda da hayata geçirme kararı aldığına değindi.
Birol, enerji güvenliğini korumak için yürütülen çalışmalar kapsamında 13.7. milyon varil küresel acil stokundan daha fazlasının gerektiğini ve bu yüzden IEA’nin 400 milyon varillik ek satış kararıyla piyasadaki arz kırılmasını hafifletmeyi hedeflediğini açıkladı. Ancak en büyük iyileştirme, Hürmüz Boğazı’nın transit geçişinin yeniden başlamasıyla sağlanacak. IEA durumu yakından izlemeye devam edecek ve gerektiğinde üye ülkelere daha fazla öneride bulunacaktır.
32 ÜYEYE KİŞİSEL ACİL DURUM STOKU ÇEVRİMİ kararı gereğince her ülke, kendi ulusal koşulları doğrultusunda acil durum stoklarını piyasaya sunacak ve bazı ülkeler ek önlemlerle destekleyecek. Mevcut durumda 1,2 milyar varili aşan acil durum stoğunun yanı sıra hükümetlerin sorumluluğundaki 600 milyon varilik endüstri stokları da bulunuyor. İcraatın ayrıntıları IEA Sekreterliği tarafından paylaşılacak ve kurum, tarihsel olarak bu kapsamdaki altıncı karar olarak kayda geçecek olan bu koordinasyonun uygulama ayrıntılarına odaklanacak.
Geçmişteki adımlar, 1991, 2005, 2011 ve 2022 yıllarında Rusya–Ukrayna krizi sırasında atılmıştı. ABD ile İsrail’in İran’a yönelik muhtemel müdahalelerinin ardından Boğaz üzerindeki ticari gemi trafiğinin riske girdiği bu dönemde, günlük petrol ve petrol ürünlerinde yaşanan akış kısıtları fiyatlarda dalgalanmalara yol açıyor. IEA’nin bu koordineli adımları, piyasalardaki sıkıntıları azaltmayı hedeflerken, duruma karşı en etkili çözümün Hürmüz Boğazı’nda yeniden transit akışının başlaması olduğunun altını çizdi.
