Türkiye Çin’in NTE Tekeline Alternatif Olabilir: Pazar Dinamikleri ve Stratejik Perspektif
Hürmüz Boğazı’ndaki enerji kaynakları nedeniyle yükselen baskılar, yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırırken Nadir Toprak Elementleri (NTE) için yeni bir ekonomik ve jeopolitik dinamik doğuruyor. NTE’ler, dünya ekonomisinde petrol kadar kritik bir değere kavuşurken, üretici ülkeler arasındaki kısıtlamalar arzı etkileyerek küresel üretim akışını zora sokuyor.
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, kalıcı mıknatısların üretiminde kullanılan neodimyum, praseodimyum, disprozyum ve terbiyum gibi NTE talebinin 2030’a kadar önemli oranda artması bekleniyor. Çin ise 2024 itibarıyla küresel madencilik üretiminin yaklaşık %60’ını, rafine üretimin ise %90’ından fazlasını elinde bulundurarak tedarik zincirlerinde belirleyici bir konuma ulaştı. Bu durum, ülkeler arası rekabete yeni bir boyut kazandırıyor ve NTE’nin “yeni petrol” rolünü pekiştiriyor. Yeni dönemin kritik girdisi olarak tanımlanan NTE’ler için Türkiye, potansiyel bir alternatif olarak öne çıkıyor; bu görüşe göre NTE’nin ekonomide oluşturduğu hacim, küçücük bir pazar olmaktan çok daha büyüktür.
Sait Uysal, Türkiye Kritik Mineral İnisiyatifi kurucusu olarak, NTE’nin küçüklüğüne rağmen trilyonlarca dolarlık bir ekonomik hacim yaratabildiğini vurguluyor ve “Geçmişte petrolün oynadığı rolün benzeri, NTE için günümüzde geçerli olacak” yorumunu yapıyor. Hürmüz Boğazı kriziyle Çin’in NTE tedarikindeki yoğun hakimiyetinin küresel kırılganlığı artırdığına dikkat çekerek, enerji dönüşümünün güvenliğini sağlamak adına yeni bağımlılık alanlarının oluştuğunu ifade ediyor.
Türkiye’nin stratejik konumu konusunda Uysal, Çin’in NTE hakimiyetinin ekonomik bir avantajın ötesine geçtiğini ve jeopolitik bir güç unsuru haline geldiğini vurguluyor. Dünyanın değişen enerji güvenliği dinamikleri karşısında Türkiye ve diğer bölgelerde mevcut olan NTE rezervlerinin, teknik ve finansal altyapı sorunlarını aşacak yatırımlarla değerlendirilebileceğini belirtiyor. “Kaynakların kendisi uygun değildir; önemli olan bu kaynakları ekonomik olarak işletilebilir hale getirecek teknoloji ve süreçleri kurabilmektir” diyen Uysal, Çin’in bu alanda ilerlemesini 1980’lerden beri yürütülen uzun vadeli devlet politikalarının sonucu olarak görüyor ve uluslararası işbirlikleriyle akılcı politikaların uygulanmasının gerekliliğini vurguluyor.
Beylikova’nın potansiyeli hakkında görüşlerini paylaşan Uysal, Beylikova bölgesindeki NTE rezervlerinin 1,3 milyon tonu aşması halinde Çin’e alternatif olarak değerlendirilebileceğini ve Beylikova Nadir Toprak Elementleri Pilot Tesisi’nin yalnızca bir maden sahası değil, stratejik bir sıçrama tahtası olabileceğini ifade ediyor.
Türkiye Madenciler Derneği Çevre Koordinatörü Caner Zanbak ise Çin’in ihracat politikalarının ülkeleri yeni stratejik işbirliklerine yönlendirdiğini belirterek rekabetin artmasının olağan olduğunu söylüyor. Elektrikli araçlar, rüzgar türbinleri ve ileri teknolojilerin hızla yayılmasıyla kalıcı mıknatıslara olan talebin yükseldiğini söyleyen Zanbak, NTE talebinin 2030’a kadar %30’un üzerinde artacağını ve küresel rekabetin artık daha görünür ve sert bir hal aldığını vurguluyor.
