TCMB’den Eşel Mobil Analizi: Enflasyona Etkisi Ne Kadar Olacak?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Merkezin Güncesi blogunda Mart 2026 itibarıyla hayata geçen eşel mobil sisteminin enflasyon üzerindeki etkileri ayrıntılı biçimde ele alındı. Çalışmada, küresel enerji fiyatlarındaki yükselişlerin iç fiyatlara yansımalarının önemli ölçüde sınırlandığı vurgulanıyor ve bunun enflasyonla mücadelede oynadığı rol özetleniyor.
AKARYAKIT HARCAMALARI tüketici sepetinde önemli bir paya sahip olmaya devam ediyor. 2026 yılında bu kalemin payı yaklaşık %3,21 olarak belirlenmiş durumda. Fiyat artışlarının doğrudan enflasyonu tetiklediği, aynı zamanda ulaşım ve gıda başta olmak üzere pek çok sektörde maliyet baskılarını artırdığı ifade ediliyor. Ayrıca akaryakıt fiyatlarının görünürlüğünün yüksek olması, beklenti yönetimi ve fiyatlandırma davranışları üzerinde belirleyici rol oynuyor. Analizde, bu fiyat artışlarının vergi ve dağıtım giderleriyle birleştiğinde ürün fiyatlarını etkilediğine dikkat çekiliyor ve eşel mobil sisteminin vergi bileşenleri üzerinden devreye girdiği belirtiliyor.
4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren uygulama kapsamında ÖTV ayarlamalarıyla maliyet artışlarının tüketici fiyatlarına yansıması sınırlandırılıyor. Şubat 2026 itibarıyla maktu ÖTV’nin payı benzinde %26, motorinde %24 ve LPG’de %21 düzeyinde bulunuyor. Bu yapı, petrol fiyatlarındaki artışlara karşı vergi indirimiyle fiyat artışını dengeleme imkânı sunuyor.
ENFLASYON ÜZERİNDEKİ ETKİ Merkez Bankası’nın güncel hesaplamalarına göre, Brent petrol fiyatında %10’luk bir artış eşel mobilin uygulanmadığı bir senaryoda 12 ay sonunda enflasyonu yaklaşık 1 puan yükseltir. Ancak eşel mobil bu etkiyi belirgin biçimde azaltıyor. Brent’in ortalama 70 dolar olduğu bir senaryoda enflasyon etkisi 1,9 puandan 0,6 puana geriliyor; Brent 90 dolar olduğunda ise eşel mobilin enflasyon üzerindeki düşürücü katkısı yaklaşık 3,7 puana kadar çıkıyor.
DIŞ ŞOKLARA KARŞI KORUMA Çalışmada, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrol menzilinin dışında kaldığına işaret ediliyor. Eşel mobil mekanizması, bu tür dış şokların iç enflasyona geçişini sınırlayan kritik bir politika aracı olarak öne çıkıyor.
DEZENFLASYONA KATKI Jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerinden etkisinin eşel mobil ile önemli ölçüde sınırlandırıldığı ifade edilerek, mekanizmanın dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağı yönünde görüşler paylaşılıyor.
