TCMB’den Dikkat Çeken Analiz: Yerel Hizmetler Dezenflasyonu Zorluyor
2025 yılında tüketici fiyat endeksi içinde hizmet kalemlerinde görülen belirgin artışın arkasında, eğitim ile kira başta olmak üzere yerel ve rekabeti sınırlı olan hizmetlerin dinamikleri yer alıyor. Çalışmada, TCMB’nin Merkez Temas Noktası’ndaki analiz, bu alt kalemlerin enflasyon üzerindeki etkilerini ayrıntılı biçimde irdeliyor ve yüksek seyrin nedenlerini çeşitli özelliklerle ilişkilendiriyor.
Eğitim hizmetlerinde görülen yükseliş, 2025 yılında en çok baskın olan kalemler arasında başı çekiyor. Uzun vadeli karşılaştırmalarda eğitim kaleminin artışı, belirgin ölçüde üniversite ücretlerindeki ivmeyi yansıtıyor; yönetmeliklerle enflasyon uyarlama mekanizmalarına yönelik ayarlamalar, geçmiş enflasyon yoğunluğunu azaltıcı bir rol oynamış olsa da eğilimler hala yüksek kalıyor. 5 Eylül 2025’te yapılan değişiklik, cari yılın sonuna dayalı fiyat artışlarını esas alan yeni bir çerçeve öne çıkarıyor ve bu sayede dezenflasyon sürecinin hızını etkileyecek bir bağlam yaratıyor.
Kira ve konutla ilgili zorluklar ise hizmet enflasyonunun üzerine çıkmaya devam ediyor. Deprem, kentsel dönüşüm ve demografik etkilerin ötesinde, kira artışlarını sınırlayan mevzuatlar ve yıllık endeksli yenileme uygulamaları, fiyat artışlarının kalıcılığını artırıyor. Bu durum, para politikasının konut piyasasına geç tepkili olarak yansımasına yol açabiliyor. Arz odaklı politikaların etkisi orta-uzun vadede netleşse de kira enflasyonu, diğer kalemlere kıyasla bir süre daha daha yüksek kalabilir.
Yerel ve rekabeti sınırlı hizmetler grubundaki kalemler de enflasyonun önemli taşıyıcıları olarak öne çıkıyor. Berber/kuaför, gündelikçi, kuru temizleme gibi yerel hizmetler ile şehir içi ulaşım kalemleri, fiyatları belirleyen aktörlerin sınırlı rekabet ve yerel yönetim kararlarıyla şekillenmesi nedeniyle, ikame seçeneklerinin kısıtlı olması sonucu enflasyon üzerinde kalıcı bir etki yaratabiliyor. Bu bağlamda, bu alanlarda maliyet ve talep yanında gelir beklentileri, piyasa yapısı ve fiyatlama davranışları da enflasyonist baskıya katılım sağlıyor.
Analizde, üç ana kalem grubunun tüketici envanterine katkısının Mayıs–Haziran 2024 döneminde zirve yaptığına dikkat çekiliyor. 2025 sonu itibarıyla bu katkıların hâlen yüksek olduğu ancak bir kısmında gerileme yaşandığı belirtiliyor. Özellikle kira, eğitim ve yerel hizmetler için yıl sonu itibarıyla öngörülen katkılar, sırasıyla 4,2; 1,5 ve 2,1 puan olarak ifade ediliyor. Bu üç grubun toplam katkısının tüketici enflasyonunun yaklaşık dörtte birini oluşturduğu vurgulanıyor.
Yerel hizmetler dezenflasyonu zorluyor Sonuç olarak, 2025 yılında hizmet enflasyonunun yüksek seyri, eğitim ve kira başta olmak üzere yerel ve rekabeti görece sınırlı kalemlerle ilişkilendiriliyor. Eğitimdeki düzenleme geçmiş enflasyona endeksleme etkisini zayıflatıp dezenflasyon sürecini desteklerken, kira tarafında mevsim etkilerinden arındırılmış veriler ve öncü göstergeler ana eğilimin aşağı yönlü olduğunu söylüyor. Ancak şehir içi ulaştırma, berber/kuaför, gündelikçi ve kuru temizleme gibi alanlarda gözlenen fiyat artışları, maliyet ve talep unsurlarının ötesinde gelir beklentileri ve piyasa yapısı gibi faktörlerle de birleşerek katma değer kazanıyor ve dezenflasyon sürecini zorlaştırabiliyor.
