Tarlada Çürüyordu, Şimdi Değeri Katlandı: Sapı Paraya Dönüştü
Domates saplarının işlenmesiyle yeni bir biyomalzeme geliştiren ekip, fosforik asitle bu atıkları dönüştürerek camsı yapı elde etti. Proje kapsamında saplar yüksek sıcaklıkta işlenerek kalsiyum içeriğini yoğunlaştırıyor ve bu sayede kalsiyum fosfat temelli bir cam malzeme elde ediliyor. Çalışmalar, Doç. Dr. Hüdaverdi Arslan ve Dr. Zelal Işık ile birlikte yürütülüyor ve tarımsal atıkları katma değerli ürünlere dönüştürmeyi amaçlıyor.
Güncel üretim verilerine göre Türkiye’de yıllık domates üretimi yaklaşık 14-15 milyon ton düzeyinde; bunun 7-12 milyon tonluk kısmı biyokütle atığı olarak ortaya çıkıyor. Bu atıklar çoğunlukla tarım alanlarında değersizce bırakılıyor, yakılıyor ya da komposta dönüştürülüyor. Ekip, bu düşük değerli atıkları yüksek katma değerli biyomalzemelere çevirerek döngüsel ekonomiye önemli bir katkı sunmayı hedefliyor.
Çevreci bir alternatif olarak silisyum kullanımını azaltma potansiyeli – geliştirdikleri malzeme cam sanayinde silisyum yerine çevreci bir katkı maddesi olarak değerlendirilebilir. Doğal yapısındaki kalsiyumun bu süreçte kilit rol oynadığı belirtiliyor ve bu yaklaşım doğadan elde edilen kum miktarını azaltma vizyonunu destekliyor.
Biyomedikal alan için de heyecan verici olanaklar var. Sapların hasat sonrası toprağa bırakılmadan önce uygulanan işlem sonucunda yüksek kalsiyum içeren ara ürün elde ediliyor ve bu ürün asitle işlendikten sonra camsı niteliğe kavuşuyor. Elde edilen malzeme biyouyumluluk özelliği sayesinde diş hekimliği ve diğer biyomedikal uygulamalarda kullanım potansiyeli taşıyor. Bu çalışma, atık yönetimini geliştirirken sürdürülebilir üretim hedeflerini destekliyor.
Proje aynı zamanda tarımsal atıkları ekonomiye kazandırma yönündeki etkisiyle de dikkat çekiyor. Tarımsal organik atıkların değerlendirilmesi ve düşük karbon ayak izi amaçlarına katkı sağlama hedefiyle yürütülen saha ve laboratuvar çalışmaları yaklaşık bir yıl sürmüş ve 2025 yılında tamamlanmıştır. Patent başvurusunun da yapıldığı bu çalışma, domates saplarının yeniden değerlendirilmesiyle doğal kaynakları koruma çabasını pekiştiriyor.
