Tarım Arazilerindeki Kaçak Yapılara Yıkım Kararı: Son Dakikada Gelişmeler
Tarım arazilerinin korunması ve kullanımıyla ilgili güncel düzenlemeler Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Buna göre izinsiz yapıların kaldırılması ve arazinin tekrar tarımsal üretime uygun hale getirilmesi görevi belediyeler veya il özel idareleri tarafından üstlenilecektir. Yıkım kararı alınan yapılar, bir ay içinde belediye veya il özel idaresince kaldırılmazsa Bakanlık bu işi kendisi yapabilir ya da yaptırabilir. Tarım alanında yapılaşmanın yeni dönemde kısıtlandığı belirtilirken, mevcut yasaların amacı toprak yapısını korumak ve tarımsal arazileri sürdürülebilir şekilde işletmektir.
Gayrimenkul Hukuku Enstitüsü Başkanı Ali Yüksel’e göre 2005 yılında yürürlüğe giren Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun temel amacı tarım arazilerini korumaktır. Ancak eski düzenlemelerle tarım arazileri üzerinde bağ evi, köy evi ve benzeri yapılar hâlâ görülebilirken, yeni yönetmelikle tarım amaçlı olmayan konut türlerine ilişkin sınırlar netleşmiştir. Yüksel, tarım arazilerinde bilinçsiz yapılaşmanın önüne geçmek için Bakanlıklar tarafından uyarılar yapılsa da bazı yapıların alım satım yoluyla hareketliliğini sürdürdüğünü ifade etmiştir. Özellikle 2017’de çıkarılan yönetmelik tarım arazilerindeki işgal ve kötü kullanımı tamamen engelleyememiştir; bu bağlamda iki yeni yönetmelik yayımlanmıştır ve tarım alanlarında artık bina, apartman, villa ve benzeri yapıların yapılmasına izin verilmeyecektir.
İzin verilen yapı türleri konusunda güncel düzenlemeler, 2005 tarihli kanundan önce yapılmış yapılar için kazanılmış haklar tanımlasa da tarımsal amaca uygun yem depolama tesisleri, işlenen ürünlerle ilgili işletmeler ve bağ evleri gibi unsurlara izin verilmektedir. Ayrıca enerji ihtiyacını karşılamak amacıyla küçük ölçekli güneş enerjisi tesislerine ve tarımsal işlemleri destekleyen yapılar için de istisnalar getirilmektedir. Buna karşılık maden işletmeleri ve enerji tesisleri gibi tarım dışı kullanım taleplerinin özel izne bağlandığı belirtilmektedir. Bağ evleri dışındaki konaklama amaçlı yapılar ise şu an için kaçak durumunda sayılabilir. Tarım dışı kullanım talepleri için Toprak Koruma Kurulu’nun kararı gerekirken, kuru tarım arazilerinde bu talepler valilik iznine bağlanmıştır.
Para ve hapis cezalarıyla karşı karşıya kalma konusunda ifadeler netleşmiştir. Yönetmeliğe aykırılık durumunda kaçak yapıların yıkılmasıyla birlikte para cezası ve hapis cezası uygulanacaktır. Yıkımın gerçekleştirilmemesi halinde Bakanlık devreye girecek ve planlara uygunluk için azami iki ay süre verilecektir. Arazinin korunması için masraflar yükümlülerden tahsil edilir; tahsil edilemezse devlet ödemelerinden kesinti yapılacaktır. Ayrıca, arazilerin izinsiz bölünmesi ya da bu tür projelere destek veren mühendis ve mimarlara da cezai yaptırımlar uygulanacaktır.
Güven ve yaklaşım açısından Gayrimenkul Hukuku Derneği Başkanı Ali Güvenç Kiraz, yönetmeliğin tarımsal alanları korumayı ve mevzuata aykırı yapılaşmanın tarımı engellemesini amaçladığını belirtmiştir. Özellikle son dönemlerde hobii bahçeleri ve bungalov tarzı yapıların tarım arazilerini görünür şekilde imara açtığını dile getirerek bunun tarımsal ve turizm amaçlı kullanımlarda mevzuata aykırılıklara yol açtığını ifade etmiştir. Kiraz’a göre üç bakanlığın koordinasyonuyla imar mevzuatına aykırı yapılaşmanın önüne geçilecek yönde genelgeler yayılan illerde uygulamalar sıkılaştırılmıştır.
Ortamın kontrolü ve yapılaşma izni konusunda Kiraz, tarımsal amaçlı kullanım dışı yapılaşmanın esaslarını yeniden belirlediğini ve yeni bir kurulun bu süreçte rol aldığını söylemiştir. Artık tarım arazilerinde kurulu olan tüm hobi bahçesi veya bungalow benzeri yapıların kanuna ve yönetmeliğe aykırı kabul edileceği belirtilmektedir. Vatandaşların mevcut yapılarına ilişkin olarak acil olarak eski haline dönüştürmeleri ve kendi adlarına satışa çıkarmamaları önerilmektedir. Ayrıca tarım arazisini tarımsal amaçlı kullananlar, yapılaşmanın nasıl izne bağlandığını valiliklerden veya il özel idarelerinden öğrenebilirler.
