Sürdürülebilir Büyüme için Yeni Stratejiler Şart: Güncel Yaklaşımlar ve Uygulamalar
Küresel un pazarının büyüklüğü 2025 yılında yaklaşık 109,84 milyar dolar olarak kaydedildi ve 2030’a kadar %4,7 gibi bir yıllık bileşik büyüme oranı (CAGR) ile 137,17 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu büyümenin temel itici gücü, fırıncılık ürünlerine olan artan talep ve tüketicilerin sağlık odaklı tercihleridir. Sağlık bilincine sahip tüketicilere yönelik çözümler geliştiren önde gelen şirketler, un sektörünün dinamiklerini yeniden şekilliyor. Ve yakın geleceğe dair öngörülen eğilimler arasında, özel ve zenginleştirilmiş un talebinin yükselişi, temiz ve etiketli öğütme uygulamalarının yaygınlaşması ile glütensiz ve alternatif tahıllara yönelimdeki artış öne çıkıyor. Ayrıca endüstriyel un karıştırma kapasitesinin genişlemesi ve raf ömrü ile tutarlılığa verilen vurgu, sektörde kilit rol oynamaya devam ediyor.
Türk un sanayinin küresel arz güvenliğindeki stratejik rolü güçlenerek sürüyor. Türkiye, 2014’ten beri dünyanın en büyük un ihracatçılarından biri konumunu koruyor ve küresel ticaretin yaklaşık üçte birine denk gelen payını sürdürüyor. Türkiye Un Sanayicileri Federasyonu (TUSAF) verilerine göre, 2025 yılında ülkenin üretimi yaklaşık 18 milyon ton seviyesinde gerçekleşti ve 2026 için rekoltenin 20 milyon tonu aşması bekleniyor. Ancak 2023-2024 sezonlarında görülen rekoltenin sınırlı olması ve bu durumun nisan-mayıs yağmurlarına bağlı değişmesi, gelecek için belirsizlik oluşturuyor.
Küresel talepte daralma eğilimi 2026’da da etkisini sürdürdü; Türkiye’deki toplam kurulu kapasite 28 milyon ton iken aktif kapasite 12 milyon tonu aşıyor ve bu da atıl kapasite sorununu gündeme getiriyor. Kapasite kullanım oranı ülke genelinde %47 civarında seyrediyor; dünya ortalamasının (~%65) altında kalması ise uzun vadeli verimlilik tartışmalarını beraberinde getiriyor. Sektörün 2025 yılında ihraç ettiği yaklaşık 2,4 milyon ton un, değeriyle 900 milyon dolar olarak kayıtlara geçmesine rağmen, geçmiş zirvelere göre daha zayıf bir performans olarak değerlendiriliyor.
2026 yılsonu için ihracat tahminleri mevcut trendlerle 2,5 milyon ton civarında; en iyimser senaryoda ise bu rakam 2,8 milyon tona kadar yükselebilir. Ülkede Irak, Suriye, Afrika ve Ortadoğu ana pazarları olarak öne çıkıyor; ancak Afrika, Güneydoğu Asya, Latin Amerika ve Suriye gibi bölgeler büyüme potansiyeli taşıyan hedefler arasında yer alıyor. Aralık 2025 itibarıyla Suriye’ye buğday unu ihracatı 56,9 bin ton ve 19,7 milyon dolar olarak gerçekleşti; yıl boyunca ise toplam ihracat 629,7 bin ton ve 214,3 milyon dolar seviyesinde kaydedildi. Bu pazarlar, Türkiye için en hızlı büyüyen segmentler arasında yer almaya devam ediyor.
Geleceğe yönelik stratejiler ve zorluklar açısından, uluslararası rekabetin yoğun olduğu bu piyasalarda nitelikli ürün sunumu ve katma değer yaratma kritik önem taşıyor. Ar-Ge ve ürün geliştirme çalışmaları ile birlikte değişen pazar taleplerine uygun ürün çeşitlendirmesi, sektöre değer katıyor. İran’da yaşanan gelişmelerin gübre ve diğer girdi maliyetleri üzerindeki etkisi, 2026 fiyatlarına yansıyabilir ve bu da Orta Doğu’daki ticaret ilişkilerini şekillendirecek. Krizin bölgeye etkileri karşısında, un endüstrisinin stratejik adımlarla bu bölgeyle olan ticareti güçlendirmesi gerekliliği öne çıkıyor.
