Suikasttan Kurtuldu: 1 Gecede Ayetullah Olarak Gösterilen Hamaney Kimdir?
İran’ın dini liderliğini uzun yıllar elinde tutan Ayetullah Ali Hamaney, ülkedeki siyaset üzerinde söz sahibi olan bir figür olarak öne çıkıyor. ABD başkanlığıyla ilgili iddialar ve Tahran’daki karar merciinin son sözü söyleyen kişisi konumundaki rolü, onun kariyerine dair merakı artırıyor. Peki, Hamaney kimdir, geçmişinde hangi dönüm noktaları bulunuyor?
ŞAHA KARŞI HÜKÜMLERİN İZİNDE 1939 yılında Meşhed’de dünyaya gelen Hamaney’in ailesi, köken olarak İran Türklerinden. Babası din adamıydı ve o da gençliğinden itibaren din çalışmalarıyla ilgilendi. Meşhed ve Necef’te aldıkları din eğitimleri, Kum kentinde Humeyni ile tanışması için zemin hazırladı. İnsanlar, onun derin dini bilgisine ve pratik siyaset deneyimine dikkat ederdi.
SAH DÖNEMİNİN VERDİĞİ YOL Hamaney’in hayatının ilk kırk yılı, Şah döneminde geçti. Humeyni’nin amacı olan İslam devleti kurma arzusuyla paralel hareket eden genç bir din adamı olarak, Humeyni’nin sürgünde olduğu yıllarda fikirlerini yaymaya çalıştı. Şah’ın polisi tarafından yakalanıp işkence gördüğü bu süreç, onun kararlı duruşunu pekiştirdi. 1979’da Şah kaçarken Humeyni’nin dönüşüyle İran’da devrim gerçekleşti ve mollaların yönetimdeki rolü pekişti.
Devrim sonrası Hamaney, Devrim Konseyi’nde görev aldı, milletvekili oldu ve savunma bakan yardımcılığı yaptı. Devrim Muhafızları’nın kuruluşunda da yer alarak rejimin güvenlik mimarilerine katıldı.
SUİKAST VE CUMHURBAŞKANIOLMA HİKAYESİ 1981’de camide geçirdiği bir suikast girişiminden ağır yaralarla çıktı; sağ kolu felç kaldı. Ardından peşi sıra gelen suikastlar sonucu cumhurbaşkanı ve başbakan değişiminin arka planında bulundu. 42 yaşında yüzde 95’in üzerinde oyla cumhurbaşkanı seçildi ve İran-Irak Savaşı süresince bu görevini sürdürdü. Bu dönemde Humeyni’nin ölümünün ardından Uzmanlar Meclisi tarafından İslam rejiminin dini lideri olarak seçildi.
HÜKÜMETTEN LİDERLİĞE GEÇİŞ Hamaney, hızla yükselen bir lider olarak anayasayı değiştiren kararlarla cumhurbaşkanının yetkilerini dengeleyen bir konum elde etti. Böylece, İslam rejimini güçlendirmek için Devrim Muhafızları üzerinde daha geniş bir etki kurdu. Dini lider olarak, bölgesel siyasette direniş eksenini kuran unsurları benimseyerek İran’ın küresel aktörlerle olan ilişkisini yeniden şekillendirdi.
Özellikle Hizbullah, Husiler, Şii gruplar ve Hamas gibi hareketlerle kurduğu ittifaklar, İran’ın bölgesel etkisini artırdı. Hamaney döneminde Kasım Süleymani gibi isimler öne çıktı; Süleymani’nin mezarı başında törende duyulan gözyaşları, bu ilişkinin sembolü haline geldi. Nükleer müzakerelerdeki belirsizlikler, ABD ve Batı ile olan çekişmeleri derinleştirdi. 2015 yılında imzalanan anlaşma, programın sivil amaçlarla sınırlı kalmasını hedefledi; ancak 2018’de Trump’ın çekilmesiyle süreç yeniden tartışmalı bir hal aldı.
PROTESTOLAR ve GELECEĞİNİN PULİSİ 2009’daki seçim sonrası başlayan ve 2017, 2019 ile 2022 yıllarında yeniden alevlenen gösteriler, Hamaney’in yönetimindeki istikrarı sınadı. 2022’de başörtüsü yasakları ve polis şiddetiyle büyüyen hareketler, genç nüfusu sokağa dökerken, Hamaney dış politikadaki krizleri de yönlendirmeye devam etti. 2025’te İsrail ve ABD’ye karşı yürütülen çatışmalar bu gerilimi daha da belirginleştirdi. İran’ın nükleer, askeri ve füze alanındaki hedefleri, Hamaney’in kararları çerçevesinde şekil aldı.
