Petrol Piyasasında Kırılganlığın Devamı: Piyasa Dengelerindeki Belirsizlik ve Jeopolitik Riskler
IEA üyesi ülkeler, 11 Mart kararlarıyla acil durum stoklarından toplam 400 milyon varil petrolün serbest bırakılmasını kararlaştırdı. Bu adım, İran’a yapılan ortak müdahalelerin ardından Tahran’ın karşılık olarak Hürmüz Boğazı’ndan geçişleri sınırlaması ve petrol piyasalarında görülen arz şokunun etkisini azaltma amacıyla atıldı. Bu süreç, küresel petrol ticaretinin kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik zorluklar nedeniyle henüz tam olarak rahatlama sağlamadı.
IEA Başkanı Fatih Birol, 16 Mart’ta yaptığı açıklamada rezervlerden çıkan petrolün özellikle Asya piyasalarına akmaya başladığını belirterek sürecin fiilen devreye girdiğini duyurdu. Bölgesel olarak bakıldığında Asya-Pasifik ülkelerinin acil durum stoklarından 100 milyon varının üzerinde, Avrupa ülkelerinin benzer miktarda destek sağlayacağı ve Amerika kıtasından 170 milyon varilin üzerinde arzın devreye gireceğinin öngörüldüğü ifade edildi. Üretim tarafında ise yaklaşık 20 milyon varilik ek bir artış planlandığı belirtildi.
RİSKLERİN ZAMANLA AÇILMASI Ancak piyasalar üzerindeki rahatlamanın hâlen netleşmemesinin temel nedeni, açıklanan rezervlerin tam olarak aynı anda piyasaya verilememesi ve sevkiyatların lojistik, sözleşme ve rafineri uyum süreçleri nedeniyle zamana yayılmasıdır. Kpler Kıdemli Ham Petrol Analisti Johannes Rauball, küresel petrol piyasalarında kırılganlığın sürdüğünü belirterek “Toplam serbest bırakılan yaklaşık 250 milyon varilin başlıca ülkelerden ABD, Kanada ve Japonya dahil olmak üzere bazı ülkelerce henüz kullanıma alınmadığı” görüşünü paylaştı. Japonya’nın ise geçen hafta bir miktar ham petrol serbest bıraktığı, ancak rezervlerden büyük ölçekli bir salıma henüz geçilmediği kaydedildi. Rauball, nisanda serbest bırakımların artmasının muhtemel olabileceğini sözlerine ekledi.
ABD Enerji Bakanlığı’nın 20 Mart tarihinde Texas ve Louisiana’daki rezerv sahalarından toplam 45,2 milyon varil için sekiz şirkete sözleşme vermesi ile ilk sevkiyatların 1 Nisan-31 Mayıs arasındaki dönemde yapılması planlandı. En erken sevkiyat seçeneklerinin de devreye girdiği bildirildi. Pekin ise henüz büyük ölçekli stok serbest bırakımları konusunda kararını netleştiremedi. Rauball, Çin’in kısa vadeli arz açığıyla karşı karşıya olsa da ticari petrol rezervlerinden veya stratejik rezervlerden büyük ölçekli bir serbest bırakım kararının alınmadığını ifade etti.
ARZ GÜVENLİĞİNDE BÖLGESEL KIRILGANLIK Rauball ayrıca arz kesintilerinin en çok Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan ham petrol importe eden ülkeleri vurduğunu belirtti. Filipinler, Vietnam ve Japonya’nın ham petrol ithalatlarının yaklaşık %80’inin bu rota üzerinden yapıldığına işaret eden analist, “Bu, dünya genelinde en yüksek oranda kırılganlığı ifade ediyor. Japonya’da stoklar tampon görevi görse de Filipinler ve Vietnam’ın stokları sınırlı. Singapur, Güney Kore ve Tayvan da benzer risklerle karşı karşıya,” dedi. Hindistan’ın Rusya’dan gelen ham petrol ithalatını artırdığına vurgu yapan Rauball, “Arz istikrarlı olsa da ülke yüksek oranda ithalata bağımlı. Yükselen küresel petrol fiyatları ise Hindistan için ek zorluklar yaratıyor.” ifadesini kullandı.
DAYANIKLILIK TAŞIYAN ÜLKELER Öte yandan net ihracatçı konumda olan Kanada, ABD ve Brezilya gibi ülkeler, iç tüketim güçlü olsa dahi ham petrol bulunabilirliği ve üretim kapasitesi ile avantajlı konumda bulunuyor. Bu ülkeler, küresel arz kesintilerine karşı dayanıklılık sağlayarak yükselen petrol ve ürün fiyatlarının etkisini sınırlamayı hedefliyorlar.
