Merkez Bankasından Eşel Mobil Değerlendirmesi: Enflasyonu Ne Kadar Sınırladı?
TCMB’nin Merkezin Güncesi’nde paylaşılan analiz, Mart 2026 itibarıyla devreye alınan eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki etkilerini ele alıyor. Küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların yurt içi fiyatlara yansımasının, bu mekanizma sayesinde önemli ölçüde sınırlandığı vurgulanıyor. Akaryakıt harcamalarının tüketici sepetindeki payı 2026 itibarıyla %3,21 olarak belirtildi; fakat bu pay sınırlı bir etki demek değildir. Artan akaryakıt ücretleri, ulaştırma ve gıda başta olmak üzere pek çok sektörde maliyetleri yükseltip dolaylı yoldan enflasyonu yukarı çekiyor ve fiyatlama davranışları ile enflasyon beklentileri üzerinde de belirleyici rol oynuyor.
Eşel mobil nasıl çalışır? Bu mekanizma, akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin tüketiciye olan yansımasını vergisel ayarlamalarla sınırlayarak denge kurmayı amaçlar. Uluslararası petrol fiyatlarının yükseldiği dönemlerde ÖTV’nin düşürülmesiyle pompa fiyatlarındaki artışın önü kesilir. Analizde, akaryakıt fiyatlarının ürün fiyatı, dağıtım marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu payı ve vergilerden oluştuğuna dikkat çekiliyor; vergi bileşeninin bu mekanizmanın uygulanmasına olanak sağladığı notu düşülüyor.
Enflasyon üzerindeki etkisi ne kadar? TCMB’nin hesaplamalarına göre, Brent petrol fiyatındaki %10’luk artış normal koşullarda enflasyonu 12 ay vadede yaklaşık 1 puan yükseltiyor. Ancak eşel mobil devrede olduğunda bu etki önemli ölçüde azalıyor. Alternatif senaryolar şöyle özetlenebilir:
- Brent petrolün ortalama 70 dolar olduğu durumda, eşel mobil olmadan enflasyon 1,9 puan artıyor
- Same senaryoda eşel mobil ile artış 0,6 puana kadar düşüyor
- Petrol fiyatının 90 dolara çıktığı durumda mekanizmanın enflasyonu 3,7 puana kadar sınırladığı hesaplanıyor
Dezenflasyon sürecine destek Analizde, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kaldığına işaret edilerek, eşel mobil mekanizmasının bu tür dış şokların enflasyona yansımasını azaltan önemli bir araç olduğu ifade ediliyor. TCMB’ye göre bu uygulama, özellikle jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde fiyat oynaklığını sınırlayarak dezenflasyon sürecine katkı sağlıyor.
