Merkez Bankasından Dikkat Çeken Analiz: Vatandaşın Enflasyon Beklentisi Neden Yüksek?
Hanehalkı enflasyon beklentileri, mevcut enflasyon düzeyi ve diğer ekonomik aktörlerin hareketleriyle şekilleniyor. Küresel örnekleri karşılaştırdığımızda Türkiye’de bu beklentilerin, hissedilen enflasyonla olan yakın ilişki nedeniyle mevcut enflasyonun üzerinde seyrettiğini görüyoruz. Para politikalarının sıkı duruşu ile enflasyonun düşmesi beklenirken, hanehalkı beklentilerinin kademeli iyileşme süreci sürüyor.
TCMB uzmanları Furkan Höçük ve Ahmet Bilal Kurtoğlu ile ekonomist Halil İbrahim Korkmaz tarafından hazırlanan analiz, Merkezin Güncesi üzerinde yayımlandı. İnceleme, enflasyon beklentilerinin şekillenmesinde hissedilen enflasyonun, tüketim harcama kalemlerinin ve merkez bankası iletişiminin rolünü karşılaştırmalı olarak ele alıyor. Farklı kesimlerin beklentilerini 12 aylık vadede karşılaştırırken, son 10 yılın anket sonuçları hanehalkının şu anki enflasyonla karşılaştırmalı olarak hangi düzeyde tahminde bulunduğunu ortaya koyuyor.
Analizde, reel sektör ve piyasa katılımcılarının enflasyon beklentileri ile hanehalkının beklentileri arasındaki korelasyonlar ele alınıyor. Piyasa aktörlerinin tahmin gücü en düşük, hanehalklarının ise en yüksek hata payına sahip olduğu sonucuna varılıyor. Hanehalkı beklentileri, enflasyon gerilediği yıllarda bile genelde mevcut enflasyonun üzerinde kalıyor ve enflasyon yükseldiğinde bu fark daha da açılıyor.
Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hanehalkı beklentilerinin mevcut enflasyon ve profesyonel tahminlerden daha yüksek olduğu görülüyor. Özellikle enflasyon uzun süre yüzde 2’nin altında seyrettiğinde hanehalkı beklentileri yaklaşık %10 seviyesine yaklaşabiliyor. Hissedilen enflasyonun ise bu ayrışmada kilit bir rol oynadığı vurgulanıyor; hissedilen enflasyon ile beklentiler arasındaki yakınlık defalarca işaret edilen bir dinamik olarak öne çıkıyor.
Hissedilen enflasyonun etkisi nedenler açısından değerlendirildiğinde, bu değişkenin beklentileri önemli ölçüde yönlendirdiği ortaya konuyor. Türkiye’nin de dahil olduğu çoğu ülkede, hissedilen enflasyon ile görülen enflasyon arasındaki fark, genel olarak %5–%10 aralığında yoğunlaşıyor ve bu fark, beklentileri yukarı çekiyor. Merkez bankalarının iletişim çabalarının etkililiği ise beklentilerin istikrarlı şekilde iyileşmesi için kritik bir unsur olarak öne çıkıyor.
Gıda, enerji ve kira etkisi üzerinde duran analiz, bu kalemlerin hanehalkı beklentileri üzerinde belirleyici rol oynadığını gösteriyor. Avrupa Birliği çalışmalarıyla paralel olarak Türkiye’de de gıda ve enerji ön planda olsa da kira enflasyonu da bu etkiye katkı sağlıyor. Özellikle son dönemde kira enflasyonunun manşet enflasyonun üzerinde hareket etmesi bu ayrışmayı güçlendiriyor. Ayrıca televizyon, radyo ve sosyal medya gibi bilgi kaynaklarının hanehalkı bilgisi ve farkındalığı üzerinde etkili olduğu not ediliyor.
İletişimin önemi vurgulanıyor: Merkez bankalarının bilgi ve farkındalığının artması, enflasyon beklentilerini şekillendirmede önemli bir rol oynuyor. TCMB’nin iletişim kanallarını çeşitlendirmesiyle dezenflasyon sürecinde beklentilerin daha istikrarlı biçimde iyileşmesi hedefleniyor. Bu süreçte merkez bankasıyla ilgili bilgi edinme kaynaklarının güvenilirliği ve erişilebilirliği de dikkate alınmalı.
Özetle, hanehalkı enflasyon beklentileri dünya genelinde benzer dinamikler gösterse de Türkiye’de hissedilen enflasyon ve gıda, enerji ile kira kalemlerinin güçlü etkisiyle bu beklentiler mevcut enflasyonun üzerinde seyretmeye devam ediyor. Para politikalarının sıkı duruşu ve iletişim stratejilerinin güçlendirilmesiyle beklentilerdeki iyileşmenin istikrarlı biçimde sürmesi hedefleniyor. Bu süreçte tüm ekonomik aktörlerle etkin iletişimin sürdürülmesi kritik önem taşıyor.
