Küresel Susuzluk mu, Su Yönetimi Krizi mi?

Son yıllarda sıkça aynı manzarayla karşılaşıyoruz: Günlerce yağan sağanak yağmurlar, taşan dereler, su baskınları ve sele teslim olan şehirler… Ancak iş baraj doluluk oranlarına geldiğinde tablo değişmiyor. Barajlar hâlâ alarm veriyor, kuraklık manşetlerden düşmüyor.

Bu noktada şu soruyu sormak gerekiyor: Gerçekten susuz muyuz, yoksa suyu doğru yönetemiyor muyuz?

Benim kanaatim net: Bizim asıl problemimiz susuzluk değil, suyu yönetememe problemi.

Şehirlerde Yağan Yağmur Nereye Gidiyor?

Şehirlerde yağan yağmurun büyük bölümü şu iki yola gidiyor:

• Kanalizasyon sistemine karışıyor,
• Doğrudan denizlere ve akarsulara akıtılıyor.

Bu sistem, yağmur suyunu bir kaynak olarak değil, bir tehdit olarak görüyor. Oysa yağmur suyu doğru yönlendirilse hem sel riski azaltılabilir hem de su kaynakları beslenebilir.

Burada edilgen bir yaklaşım sergileniyor: Yağmur yağsın, biz sadece tahliye edelim. Oysa etken bir yaklaşım şart: Yağmur yağdıysa, bu suyu nasıl kazanırız?

Belediyeler Yağmur Suyunu Barajlara Yönlendiremez mi?

Teknik olarak bu imkânsız değil, aksine birçok ülkede başarıyla uygulanıyor.

Elbette her şehirde yağmur suyunun doğrudan barajlara verilmesi mümkün olmayabilir. Ancak:

• Ön arıtma havuzları kurulabilir,
• Yağmur suyu toplama kanalları ayrı bir sistem olarak planlanabilir,
• Şehir çevresinde yapay besleme alanları oluşturulabilir.

Yeni yerleşim alanları planlanırken bu sistemler baştan kurulursa maliyet de düşer, verim de artar.

Yer Altı Sularını Beslemek Mümkün mü?

Evet, mümkün. Hatta dünyada bunun adı var: Yer Altı Suyu Yapay Besleme (Artificial Recharge).

Nasıl Yapılıyor?

• Yağmur suları belirli havuzlarda toplanıyor,
• Ön filtrasyondan geçiriliyor,
• Açılan enjeksiyon kuyuları veya sızdırma havuzlarıyla yer altına veriliyor.

Bu yöntemle:

• Yer altı su seviyesi yükseltiliyor,
• Tarım ve içme suyu rezervleri korunuyor,
• Zemin çökmesi gibi riskler azaltılıyor.

Türkiye’de Uygulanabilir mi?

Kesinlikle evet. Özellikle:

• Konya Ovası,
• İç Anadolu,
• Ege havzaları

bu sistemler için oldukça uygun.

Dünyadan Başarılı Örnekler

Avustralya – Perth

Perth kentinde arıtılmış yağmur ve atık sular, yer altı akiferlerine pompalanıyor. Böylece şehir, içme suyu rezervlerini sürdürülebilir biçimde koruyor.

Singapur – NEWater Sistemi

Singapur, yağmur suyunu şehir genelinde topluyor, ileri arıtmadan geçiriyor ve hem içme suyu hem de sanayide kullanıyor. Yağmur suyu burada stratejik bir kaynak olarak yönetiliyor.

Hollanda

Hollanda’da yağmur suları şehir içinde tutuluyor, yeşil çatılar ve su meydanları ile yer altına sızdırılıyor. Sel önlenirken su depolanıyor.

Türkiye’den Örnekler ve Potansiyel

Türkiye’de bazı belediyeler yağmur suyu hatlarını kanalizasyondan ayırmaya başladı. Ancak bu yeterli değil.

• Yağmur suyu toplama zorunluluğu imar yönetmeliklerine eklenmeli,
• Sanayi bölgelerinde yağmur suyu depolama teşvik edilmeli,
• Baraj havzaları şehirlerle entegre düşünülmeli.

Bugün yapılan her yeni yol, her yeni site, her yeni AVM aslında potansiyel bir su toplama alanı.

Çözüm Önerileri

Yağmur suyu ve kanalizasyon sistemleri tamamen ayrılmalı.

Şehirlerde yağmur suyu toplama ve depolama zorunlu hale getirilmeli.

Yer altı sularını besleyen yapay enjeksiyon sistemleri kurulmalı.

Baraj havzalarına ulaşan yüzey akışları planlı şekilde yönlendirilmeli.

Belediyeler suyu tahliye eden değil, yöneten kurumlara dönüşmeli.

Su yönetimi merkezi değil, havza bazlı ele alınmalı.

Su Var, Yönetim Yok

Dünya elbette iklim değişikliğiyle karşı karşıya. Yağış rejimleri değişiyor, kuraklık riski artıyor. Ancak tüm bu tabloya rağmen şunu açıkça söylemek gerekiyor:

Biz yağmur yağdığı günlerde bile susuz kalmayı başarıyorsak, sorun gökyüzünde değil, yerde.

Su gökten düşüyor. Mesele, düştüğü yerde onu tutabilmekte.