Kovid-19’da 6. Yıl: Acil Durum Bitti, Kalıcı Tehdit Sürüyor
Yaklaşık altı yıl boyunca dünya üzerinde derin etkiler bırakan Kovid-19 salgını, insanların yaşam biçimlerini köklü biçimde dönüştürdü ve pek çok ekonomide dalgalanmalara yol açtı. Salgının etkisiyle şimdiye dek 7 milyonun üzerinde insan hayatını kaybetti; ilk vakaların saptandığı noktaya dair izler 17 Kasım 2019 tarihinde Çin’in Hubey eyaletindeki Vuhan şehrinde görüldü. Adını bilmediğimiz bir solunum yolu hastalığı olarak ortaya çıkıp akciğer iltihaplanmasına yol açan gizemli virüs, hızlı bir şekilde dünyaya yayıldı.
DSÖ, ilk olarak 31 Aralık 2019’da Vuhan’da bu hastalığın kaynağı bilinmeyen bir salgın olarak ortaya çıktığını duyurdu ve kısa süre sonra küresel olarak kayıtlara geçti. 30 Ocak 2020’de küresel acil durum ilanı yapıldı; virüsün hayli erken aşamalarda hayati tehlikeyi taşıdığı tahmin edilirken, 11 Şubat 2020’de “2019-nCoV” adıyla kovid-19 olarak adlandırıldı. Türkiye’de ilk vaka 11 Mart 2020’de bildirildiğinde DSÖ salgını resmen küresel salgın olarak tanımladı.
Mart aylarından itibaren vaka sayılarının hızla artmasıyla, mücadele çabaları da hız kazandı. Kapanmalar ve karantinalar kapsamında kamuya açık alanlar için maske kullanımı ve hijyen tedbirleri sıkılaştırıldı; iş yerleri, okullar ve toplu mekânlar kapalı kaldı ve pek çok sektör uzaktan çalışma modeline geçti. İnsanlar, maske, mesafe ve hijyen üçlüsüne bağlı kalarak hastalıktan korunmaya çalıştı. Hastanelerde ve seçilen noktelerde uygulanan karantina tedbirleriyle virüsün yayılmasının önüne geçilmeye çalışıldı.
Tarihin en hızlı aşı geliştirme süreci, bu salgının aynı anda yaşanan bir diğer özelliğiydi. 2020 yılının başında başlayan yoğun çalışmalar, yılın sonunda insana uygulanabilir aşıların üretimiyle sonuçlandı. BioNTech ile Pfizer’in ortak geliştirimi olan aşı, İngiltere MHRA tarafından 2 Aralık 2020’de onaylanarak dünyada tescillenen ilk Kovİd-19 aşısı olma unvanını kazandı. 2021’den itibaren kontrollü normalleşme süreciyle birlikte aşılar giderek yaygınlaştı. Ancak virüsün mutasyon geçirdiği Alfa, Beta, Delta, Gama ve Omicron varyantları da ortaya çıktı.
2022’nin ortalarına doğru ülkeler salgınla mücadelede önemli ölçüde normalleşmeye yöneldi; maske ve PCR zorunlulukları gevşedi, vaka ve ölüm sayılarında belirgin düşüşler görüldü. Kovid-19, Aralık 2025’ten itibaren ise “kalıcı bir halk sağlığı tehdidi” olarak sınıflandırıldı. DSÖ’nün yol haritası, COVID-19’u tekil bir acil durum olarak ele almaktan çıkarıp mevsimsel grip gibi diğer solunum yolu hastalıklarıyla entegre bir yaklaşımı benimsemeye yönlendirdi.
DSÖ’nün Mayıs 2025’te kabul ettiği Salgın Anlaşması, gelecekteki krizlere karşı ilaç ve aşıya adil erişimi güvence altına almayı hedefliyor. Ardından gelen gelişmeler ışığında, Aralık 2025 raporuna göre dünya genelinde 774 milyon 771 bin vaka ve 7 milyon 110 bin 645 ölüm kaydedildi; buna karşılık Kovid-19 aşısı dozu ise küresel ölçekte 13 milyarı aştı.
