Kayıt Dışı Sosyal Güvenlik ve SGK’ya Fatura: 1.1 Trilyon TL
Türkiye’nin yaklaşık 66 milyonluk çalışma çağındaki nüfusu içinde istihdam oranı dijital verilerle desteklenen bir gerçek olarak karşımızda duruyor. Ancak 2025 sonu itibarıyla sigortalı çalışmanın yaygınlığı henüz istenen düzeyde değil; çalışanların bir kısmı sosyal güvenlik kurumu kapsamı dışına çıkmaya devam ediyor. Bu durum, SGK’nın mali kaynaklarını doğrudan etkileyerek uzun vadeli gelir akışını zayıflatıyor.
Mevcut veriler, asgari ücret üzerinden sigortalı hale getirilen kayıt dışı çalışan sayısının bile SGK için önemli bir ek gelir yaratabileceğini gösteriyor. Bu çerçevede, 2025 için tahmin edilen prim gelirleri, toplam bütçenin önemli bir bölümünü karşılayabilecek büyüklükte bir ilave kaynağın varlığını işaret ediyor. Bu tablo, kayıt dışı istihdamın her yıl SGK’nın prim gelirlerinden ne denli mahrum kaldığını net biçimde ortaya koyuyor.
KADINLARDA DAHA FAZLA TÜİK verilerine göre, mevsimsel etkilerden arındırılmamış iş gücü nüfusu 32 milyon 657 bin olarak kaydedilirken, bunların 21 milyon 901 bini erkek, 10 milyon 753 bini kadınlardan oluşuyor. Sigortasız çalışanların toplam istihdam içindeki payı yaklaşık %24,6’yı buluyor; bu oran 2024’teki seviyeye göre hafif bir gerileme gösterse de hâlâ yüksek düzeyde. Özellikle kadınlar arasında sigortasız çalışma oranı erkeklere göre belirgin biçimde daha yüksek görünüyor.
TARIMDA DİKKAT ÇEKEN TABLO Kayıt dışı istihdamın önemli bir kısmı tarım ve tarım dışı sektörler arasında dağılmış durumda. Tarımda kayıt dışı çalışma oranı, tarım dışı sektörlere göre çok daha yüksek; toplam sigortasız çalışanlar içinde tarımdaki pay 3 milyon 545 bin olarak belirtiliyor. Tarım dışı alanlarda ise bu oran belirgin biçimde daha düşük, yaklaşık %15,9 civarında. Ücretsiz aile işçileri grubunda kayıt dışılık en yüksek seviyeye ulaşırken, kendi hesabına çalışanlar ile işverenler de kayıtdışılığı önemli ölçüde artırıyor.
SİGORTASIZ HER ÇALIŞAN; YILLIK 133,7 BİN TL KAYIP En düşük brüt asgari ücret üzerinden yapıldığı kabul edilen hesaplamalar, SGK’nın toplam kayıp işlemlerinde bile kayda değer bir gelir eksikliğini işaret ediyor. Çalışan adına SGK’ya yapılan aylık prim ödemelerinin toplamı, brüt ücret üzerinden değişkenlik gösterse de, asgari ücretli bir çalışan için net maaş hesaplarında önemli bir kesinti oluşuyor. İşverenin ayrıca payı da eklendiğinde, toplam SGK maliyeti aylık olarak belirgin biçimde büyüyor ve yıllık bazda milyonlarca liralık farklar doğuyor.
TOPLAM TEORİK PRİM KAYBI Kayıt dışı çalışanların asgari ücret üzerinden sigortalı yapılması halinde SGK’nın aylık yaklaşık 89,5 milyar TL, yıllık olarak ise yaklaşık 1 trilyon 74,3 milyar TL ilave prim geliri elde etme potansiyeli bulunuyor. Bu rakam, SGK’nın geçen yıl elde ettiği toplam prim gelirinin yaklaşık üçte birine denk geliyor ve kayıt dışı istihdam nedeniyle kayıp olan potansiyeli net biçimde ortaya koyuyor. Ücretli ve yevmiyeli çalışanlar için asgari ücret üzerinden sigortalı yapılması durumunda elde edilebilecek yıllık ilave gelir yaklaşık 375,6 milyar TL olarak öngörülüyor. Kendi adına çalışanlar ile işverenlerin sigorta ödemelerinin artmasıyla birlikte toplam ilave gelir 438,5 milyar TL’yi buluyor. Ücretsiz aile işçileri kategorisindeki yaklaşık 2 milyon kişiye sigorta kaydı sağlandığında, elde edilecek yıllık prim geliri yaklaşık 260 milyar TL olarak hesaplanıyor.
