İran Savaşı Petrol Fiyatlarını Nasıl Etkiledi: Piyasa Dinamikleri ve Küresel Tedarik Zinciri
İsrail ve ABD’nin İran’a karşı operasyon haberleriyle başlayan çatışmalar, enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. Hızla yükselen petrol ve doğal gaz fiyatlarıyla birlikte Hürmüz Boğazı’ndaki yük taşımacılığı adeta durma noktasına geldi.
Brent petrolün varil fiyatı Cumartesi gününden bu yana yaklaşık %15 artış kaydederek 84,33 dolara, ABD ham petrolü ise yaklaşık aynı oranda yükselerek 77,19 dolara ulaştı. Söz konusu hareket, Ocak 2025’ten bu yana petrolün kapanış seviyesinde en yüksek rakamlara işaret ediyor.
Hürmüz Boğazı’nın kapanması küresel enerji ticaretinin temel noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Dünya enerji ticaretinin yaklaşık %20’si bu dar geçitten geçerken, bölgede bazı gemiler hedef alınmaya başlandı. İran Devrim Muhafızları, geçişi denemek isteyen gemilere karşılık verileceğini duyurdu ve geçiş yasağı iddialarını doğrularken 10 petrol tankerinin vurulduğu bildirildi. Sigorta şirketleri risk nedeniyle bölgedeki sevkiyatları sigortalamayı durdurdu; bu da tanker rotalarının önemli ölçüde yeniden çizilmesine yol açtı.
Enerji altyapısı savaşın doğrudan hedeflerinde olan tesisler ve tankerler vurmaya devam ediyor. Katar LNG üretimini durdurdu; İsrail bazı gaz sahalarını üretime ara verdi; Suudi Arabistan önemli bir rafineriyi kapattı; Irak ihracat sıkıntısı nedeniyle günlük üretimini yaklaşık 1,5 milyon varil azalttı. Aramco’nun bazı sevkiyatlarını Hürmüz yerine Kızıldeniz üzerinden yönlendirmeye çalıştığı bildiriliyor.
Gaz piyasalarında üç yılın zirvesi görülüyor: İngiltere’nin referans doğal gaz fiyatı üç yılın en yüksek düzeyine çıktı; Avrupa ve Asya LNG fiyatları da sertleşti. ABD’de dizel kontratları Ekim 2023’ten bu yana en yüksek seviyeye; benzin fiyatları da yükseldi. Uzmanlar enerji maliyetlerindeki artışın küresel enflasyonu tetikleyeceğini belirtiyor.
Petrol 100 doların üzerine çıkabilir mi? Goldman Sachs ve Wood Mackenzie, Körfez’de süregelen arz kesintisinin varil başına fiyatı 100 doların üstüne taşıyabileceğini öngörüyorlar. Ancak ABD kaya petrolü üreticileri, kısa vadede üretimi artırmanın zor olduğunu belirtirken, yeni üretimin devreye girmesinin aylar süreceğini ifade ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre kısa vadede ABD’deki kuyular günlük yaklaşık 400 bin varil artışla üretimi destekleyebilir; bu rakam Körfez’den günlük yaklaşık 20 milyon varillik çıkışı karşılayamıyor.
Tanker taşımacılığında yüksek maliyetler devreye girdi. Orta Doğu’dan Çin’e ulaşan bir tankerin günlük kiralama bedeli 400 bin doların üzerine çıktı; bunun başlıca nedeni sigorta primlerinin hızla yükselmesi. ABD Başkanı Trump, Hürmüz Boğazı’ndan geçecek gemilere ABD koruması ve sigorta desteği sunacaklarını ifade etti. Uzmanlar, enerji fiyatlarındaki artışın ulaşım, gıda ve sanayi maliyetlerini yükselterek küresel ekonomide yeni bir enflasyon dalgasına yol açabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. Trump ise çatışmaların birkaç hafta içinde sonlanabileceğini ve savaşın bitmesiyle petrol fiyatlarının düşebileceğini savundu.
