İran İçindeki Protestolar ve Uluslararası Gerilimler: Şemhani ve Laricani Arasında Artan Söylemler

Şemhani, cuma günü X (eski Twitter) hesabından yaptığı paylaşımda, İran halkının Amerikan ‘kurtarma’ deneyimini Irak’tan Afganistan’a, Gazze’ye kadar çok iyi bildiğini ifade etti ve İran’ın güvenliğine uydurma gerekçelerle müdahale eden ya da yaklaşan her elin kesileceğini; bunun caydırıcı ve ağır bir karşılıkla sonuçlanacağını belirtti. Ayrıca, İran’ın ulusal güvenliğinin kırmızı bir çizgi olduğuna vurgu yaparak maceracı paylaşımlara malzeme edilmemesi gerektiğini söyledi ve Trump’ın aynı gün Truth Social’daki paylaşımına atıfta bulundu: “İran’ın güvenliği için tehdit oluşturanlar kendi zararlarını görür” sözleriyle karşılık verdi. Bu açıklamalar, Trump ile İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani arasındaki gerilimin yükseldiği bir dönemde geldi; ekonomik koşullar nedeniyle başlayan protestolar da bu iki figür arasındaki söylemleri tetikledi. Trump ise Truth Social’da, “İranlı yetkililer barışçı göstericileri bastırır ya da onlara şiddet uygularsa, ABD onları kurtarmak için müdahale eder” diyerek müdahale sinyali vermişti. Laricani de kısa bir yanıtla İsrail ve ABD’nin protestoları körüklediğini ileri sürdü ve bölgedeki ABD askerlerini tehdit ederek, “Bu macerayı Trump başlattı; Amerikalılar askerlerini korumalı” dedi.

PROTESTOLAR BÜYÜYOR Yetkililer, başkent Tahran’da “kamu düzenini bozmak” suçlamasıyla 30 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Tesnim’in aktardığı bilgilere göre, protestolar yaklaşık beş gün önce başladı ve ülke geneline yayıldı. Loristan eyaletindeki Azna, Çaharmahal ve Bahtiyari eyaletlerindeki Lordegan ile İsfahan eyaletindeki Fuladşehr’de gösteriler düzenlendi. Güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki çatışmalarda en az yedi kişi hayatını kaybetti. Hükümet Sözcüsü Fatemeh Mohajerani, sendika ve esnaf temsilcileriyle doğrudan diyalog kurulacağını dile getirirken ayrıntıları paylaşmadı. Bugün ise Sistan ve Belucistan eyaletinin merkezi Zahedan’da protestocular “Diktatöre ölüm” sloganlarıyla sokaklara çıktı. Bu gösteriler, Mahsa Amini’nin 2022’de gözaltında hayatını kaybetmesinin ardından ülke çapında düzenlenen gösterilerden bu yana en geniş çaplı eylemler olarak değerlendiriliyor.

İRAN EKONOMİSİ Bölgede yaşanan gelişmelerin ekonomik etkileri de dikkat çekiyor. Batı yaptırımlarının baskısı altındaki İran riyali, 2025 yılında dolar karşısında yaklaşık yarı yarıya değer kaybetti; Aralık ayında enflasyon ise yüzde 42,5 olarak bildirildi.