Hürmüz Boğazı’ndaki Tıkanma Çin ve Asya İçin Artan Risk: Yeni Bir Değerlendirme
Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’nun en kritik enerji hattı olarak nitelendiriliyor ve çevresindeki ülkeler ile dünya pazarlarını doğrudan etkiliyor. Bölgede yer alan İran, Irak, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt, Bahreyn, Katar ve Umman’ı birbirine bağlayan bu su yolu üzerinden dünya petrol ticaretinin yaklaşık dörtte biri, LNG işlemleri ve gübre ticaretinin önemli bir kısmı güvenli akışla gerçekleşiyor. Çin gibi Asya ekonomileri ise özellikle enerji için bu bölgeye büyük bağımlılığa sahipler ve artan enerji maliyetlerinin ulaştırma ve gıda fiyatlarını yükselterek küresel enflasyonu tetiklemesi bekleniyor.
Güncel durum Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği son dönemde hızlı bir düşüş gösteriyor. Misilleme politikaları ve güvenlik belirsizlikleri nedeniyle geçişler kısıtlanıyor ve enerji akışı yavaşlıyor. Savaş öncesine kıyasla 1-24 Mart arasındaki gemi trafiğinde yüzde 95’e yakın bir azalma rapor ediliyor. Bu durum, bölgede enerji ithal eden ülkelerin maliyetlerini artırarak küresel tedarik zincirinde sarsıntıya yol açtı.
Asya’daki enerji bağımlılığı artıyor Küresel enerji temininde Asya’nın payı büyük ölçüde bu bölgeye dayanıyor. Çin ve Hindistan, ithal ettikleri petrol ve doğal gazın yaklaşık yarısını Körfez ülkelerinden karşılıyor. Kuzeydoğu Asya’daki gelişmiş sanayi ülkeleri Güney Kore ve Japonya ise petrol alımlarının önemli bir bölümünü Basra Körfezi’nden gerçekleştiriyor. ASEAN ülkeleri de enerji ithalatında bölgesel bağımlılığa sahipler. Enerji taşıma sorunları, Asya’nın büyümelerini ve dünya ekonomisini doğrudan etkileyebilir. Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) tahminine göre 2025 için küresel büyüme %3,3 civarında öngörülürken Asya yükselen ekonomileri %4,5–%5 aralığında büyümeyi bekliyor. Çıkan sonuçlar, enerji maliyetlerindeki artışın üretim ve ulaştırma maliyetlerini tetikleyerek ihraç ürünlerinin fiyatlarını küresel ölçekte yükseltebileceğini gösteriyor.
Çin’in enerji tedarikindeki riskler Çin Gümrükler Genel İdaresi verilerine göre, ülkenin en çok petrol ithal ettiği 11 ülkeden dördü Basra Körfezi’nde bulunuyor. Bu bölgede Suudi Arabistan, Irak, BAE ve Kuveyt’ten elde edilen petrol ithalatı toplam ithalata %45’e kadar ulaşıyor ve ayrıca BAE ile Katar’dan LNG temin ediliyor. Çin’in İran petrolünü doğal olarak ithal etme oranı doğrudan raporlanmasa da bu petrolün yaklaşık %80’inin İran’dan geldiği tahmin ediliyor. Yaptırımların etkisi altında olan İran petrolü için Pekin, çoğunlukla petrolü Çin’in iç piyasasında yer alan küçük rafinerilerde işlenmiş olarak almakta ve yapılandırılmış “petro-yuan” düzenlemeleriyle ödeme karşılığı üretim ve ticaret ilişkisini sürdürmektedir.
Güvenli geçiş ve siyasi mesajlar Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçiş talepleri, zaman zaman taraflar arasında gerginlik yaratıyor. İran, 13 Mart’ta dost ülkelerin gemilerinin güvenli geçişini sağlamak amacıyla koridor benzeri bir güvenlik hattı açacağını duyurdu; bu adım, Çin gibi büyük oyuncuların geçişlerinde işleyişin nasıl olacağı konusunda merak uyandırdı. Ancak ilk günlerde Çin’in bazı gemileri bu koridoru kullanmakta temkinli davranırken, enerji taşımacılığında yaşanan gelişmeler takip ediliyor. 16 Mart’ta Cosco’ya ait bir VLCC’nin Kızıldeniz’e yönelmesi ve Babülmendep Boğazı üzerinden geçiş yapması gibi hareketler, Çin’in alternatif güzergahları kullanabileceğini işaret etti. 10 günlük beklemenin ardından Larak-Keşm Koridoru’nun kullanımına ilk kez 23 Mart’ta bir Çin gemisi katıldı ve aynı gün daha başka iki gemiyle geçişler sürdürüldü. İran Dışişleri Bakanı, bu koridorun savaşanlardan bağımsız ülkelerin geçişine açık olduğunu vurguladı.
Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı’nın istikrarlı bir enerji akışı sağlaması, Asya’nın enerji bağımlılığı ve küresel enflasyon baskıları açısından kritik önem taşımaya devam ediyor. Bölgesel güvenlik riskleri ve uluslararası ticaret dinamikleri, enerji maliyetlerini ve tedarik zincirlerini doğrudan etkileyerek dünya ekonomisini şekillendiriyor.
