Hürmüz Boğazı Geçişinin Tek Şartı: Yeni Dönem Başlıyor
İran ile ABD destekli taraflar arasında uzlaşı arayışına rağmen Hürmüz Boğazı’nın durumu eski normale dönmekten çok daha karmaşık bir dinamiğe sürüklendi. Geçişler için yeni kurallar devreye girerken, tanker sahipleri belirsizlikle karşı karşıya kaldı ve bu durum uluslararası deniz taşımacılığında yeni bir denge arayışını tetikledi. Çatışmanın sona ermesiyle affine kuralların netleşmesi beklenirken, çeşitli aktörler kontrollü ve sınırlı geçiş döneminin öne çıktığını belirtiyor.
Boğazın günlük geçiş kapasitesi koşullar nedeniyle önemli ölçüde azaldı ve normalde 130-140 olan gemi trafiği 10-15 bandına geriledi. Hatta bazı günlerde tek haneli rakamlara kadar düşüş görüldü. Analistler, bu azalmanın nedeni olarak çatışmanın sürmesi değil, yeni uygulanan düzenlemeler nedeniyle oluşan belirsizliği gösteriyor. İran, geçiş için Devrim Muhafızları’ndan onay, rota denetimi ve ücret şartlarını öne çıkarırken, gemi sahipleri riskleri net görmeden hareket etmek istemiyorlar.
Güçlenen kuşatma ve baskı altındaki gemi bekleyişi Körfez’de yüzlerce geminin beklemede olduğu ve en az 300’ünün bölgeden çıkış için fırsat kolladığı ifade ediliyor. Sektör kaynakları, bu durumu küresel enerji ticaretinde kilitli alan olarak niteliyor.
Kripto para odaklı geçiş döneminin doğası, liman ve boğaz trafiğini yeniden şekillendirme potansiyeline sahip. Planlanan sistemde tankerlerin önceden bildirim yapması ve ardından bildirilen ücretin dijital para ile hızla ödenmesi hedefleniyor. Bazı öngörüler, bu ücretin tanker başına milyon dolara kadar çıkabileceğini, bazı senaryolarda ise varil başına ek maliyetler doğuracağını gösteriyor. Analistler, bu yaklaşımın yaptırımları aşarak gelir elde etme ve boğaz üzerinde kontrolü kurumsallaştırma amacı taşıdığını belirtse de uygulanabilirliğinin tartışmalı olduğunu vurguluyorlar. Batı şirketleri için ise kripto ödemesi, yaptırım ihlali riskini gündeme getiriyor.
Sigorta ve güvenlik başlıkları geçişin önündeki en kritik zorluklardan biri olarak öne çıkıyor. Boğaz hâlâ yüksek riskli bölgeler arasında değerlendiriliyor ve primler savaş öncesine göre katlandı. Sigortacılar, İran’dan resmi onay talep edilmesini beklerken bu onayın nasıl alınacağı konusunda belirsizlik yaşıyorlar; bu durum operasyonel tıkanıklığı artırıyor. Denizcilik firmaları ayrıca mayın riski, olası askeri müdahale ve belirsiz rotalar nedeniyle temkinli hareket ediyor. Bu nedenle ateşkes sonrası kısa vadede tam normalleşme beklenmiyor.
“Serbest geçiş” tartışması uluslararası alanda giderek daha çok konuşuluyor. Körfez ülkeleri, boğazda engelsiz geçişin kırmızı çizgisi olduğunu savunurken, ABD ise olası bir anlaşmanın temel şartının serbest dolaşım olması gerektiğini belirtiyor. Analistler, böyle bir modelin hayata geçmesi halinde küresel enerji ticaretinin güç dengelerini değiştirebileceğini ve üretici ülkeler arasında yeni gerilimler doğurabileceğini düşünüyor. Diplomatik çerçeve dışında askeri müdahale ihtimalinin yüksek maliyetli ve riskli olması nedeniyle süreç diplomaside şekillenecek gibi görünüyor.
Petrol piyasasında dalgalı durum ateşkesin etkisi petrol fiyatlarına yeniden yansıdı. Bent petrol vadeli işlemleri haftanın başında yüzde 4’e yakın artışla varil başına 99 dolara çıktı; Amerikan hafif petrolü ise yaklaşık yüzde 5.3 artışla 100 dolar sınırına yaklaşan bir seyir izledi. Bu hareketler, İsrail’in Lübnan’a yönelik yeni saldırılarının bölgedeki kırılgan ateşkesi zayıflatabileceği ve Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapanık kalabileceği endişeleriyle destekleniyor.
