Eskinazi: Yapısal Dönüşümün Acilen Başlaması Gereken Yıl
Kasım ayında Ege bölgesinin ihracatı, üretim kapasitesinin korunması amacıyla sürdürülen çalışmalara rağmen önemli rakamlar ortaya koydu. Ege İhracatçı Birlikleri Koordinatör Başkanı Jak ESKİNAZİ tarafından aktarılan verilere göre, yılın ilerleyen dönemlerinde toplam ihracatlar, özellikle destekleyen sektörlerin devam eden üretimiyle 1 milyar 533 milyon dolar olarak kaydedildi.
Ocak-Kasım dönemi için bakıldığında, ihracat 16 milyar 859 milyon dolara çıktı. Son 12 aylık döneme bakıldığında ise ihracat 18 milyar 401 milyon dolara yükseldi. Bu rakamlar, üretimden vazgeçmeyen bir hareketin izlerini taşısa da yüksek maliyetler ve enerji giderleri nedeniyle büyüme hedeflerinin ötesinde bir direnç göstergesini ortaya koyuyor.
Kasım ayı sanayi sektörü ihracatı 751 milyon dolar, tarım sektörü ihracatı ise 667 milyon dolar olarak gerçekleşti. Her iki sektör de mevcut kapasiteyi koruyacak şekilde üretimini sürdürdü; yatırımların ve büyümenin doğrudan teşvik edilmediği, daha çok kayıp riskine karşı dayanıklılık hedeflendiği bir süreç yaşandı. 2025 yılında da bu yaklaşım, kârlılıktan önce nakit akışının ve finansal dengenin korunmasına odaklandı. Bu durum, özellikle KOBİ ölçeğindeki ihracatçılar için kırılganlıkları artırdı. Ege bölgesinin 2025’i tamamlayamaması, bu tabloya rağmen bir başarı hikâyesinden çok, hayatta kalma mücadelesinin bir göstergesi olarak değerlendirilmeli.
Mevcut üretim yapısı, ithalat bağımlılığı ve yüksek enerji faturaları göz önüne alındığında, Türkiye’nin dış ticaret açığını kısa vadede küçültmesi zor görünüyor. Bugün karşı karşıya olduğumuz tablo, geçici dalgalanmalardan çok yapısal sorunları işaret ediyor; ancak dış ticaret açığının yönetilebilir hale gelmesi için umut ışıkları da var.
Öngörülebilirlik kritik bir eşikte duruyor Kur-faiz ve enflasyon dengesi istikrara kavuşturulursa ihracatçıya daha uzun vadeli ve uygun maliyetli finansman sağlanabilir. Ayrıca sanayide enerji verimliliğini artıran yatırımların güçlü biçimde desteklenmesi gerekliliği vurgulanıyor. Bu adımlar, maliyet baskısını azaltırken üretim kararlarının daha sağlıklı alınmasını da mümkün kılacak. Orta vadede dış ticaret açığı üzerinde kalıcı etkilere yol açabilecek yapısal adımların hayata geçirilmesi şart. Stratejik alanlarda büyük ölçekli yatırımların hayata geçmesi, ithalat bağımlılığını azaltmanın en etkili yollarından biri olarak öne çıkıyor. Petro-kimya, elektronik, makine, batarya teknolojileri ve ara malı üretimi gibi sektörler, bu hedeflerin yönlendirilmesi gereken ana taşıyıcılar arasında yer alıyor.
Uzun vadede ise Türkiye’nin dış ticaret dengesini sürdürülebilir biçimde iyileştirebilmesi için küresel ticaret mimarisinde yeni bir konumlandırma yapması gerekiyor. Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, serbest ticaret anlaşmaları ağının genişletilmesi ve yüksek teknolojiye dayalı üretimin sistematik olarak güçlendirilmesi, bu dönüşümün temel yapı taşlarını oluşturuyor. Bu stratejiler uygulanırsa, dış ticaret açığı 5-7 yıllık bir süreçte daha yönetilebilir seviyelere çekilebilir. Ancak aksi halde mevcut göstergeler, yüksek dış ticaret açığının Türkiye ekonomisi için yeni bir norm haline gelme riskini ortaya koyuyor.
2026 yılı, yalnızca bir toparlanma dönemi değil; yapısal dönüşüm için başlatılması gereken bir yıl olarak görülüyor. İhracatın büyümenin lokomotifi haline gelebilmesi için tekil adımlar değil, eşzamanlı ve bütüncül bir politika seti gerekiyor. Bu çerçevede, düşük ve öngörülebilir enflasyon, reel sektör için uzun vadeli, düşük maliyetli yatırım kredilerinin harekete geçirilmesi; enerji maliyetlerinde Avrupa ile rekabeti güçlendirecek dengeleme mekanizmalarının oluşturulması; AB Yeşil Mutabakatı, CBAM ve EUDR gibi düzenlemelere uyum sürecinde ihracatçıya destek sağlayacak fonların artırılması en kritik başlıklar olarak öne çıkıyor.
