Borsa İstanbul’un Yeni Adıyla 13 Yaşında: Geleceğe Yelken Açan Finansın Merkezi
İMKB olarak başlayan süreç, 2013 yılında Sermaye Piyasası Kanunu’nda yapılan değişiklikle farklı bir yapıya kavuştu ve mevcut adıyla Borsa İstanbul olarak hizmet vermeye devam ediyor. Resmi olarak 1985 yılının Aralık ayında açılan kurum, 1986’nın başında Cağaloğlu’ndaki binasında 19 hisse senedi ile işlem hareketlerini başlattı. 1987 yılında borsa endekslerinde hesaplamalar günlük olarak yapılmaya başlandı; daha önce haftalık olan bu hesaplamalar bu dönemde hız kazandı.
1993 yılında 50 şirketle bilgisayarlı alım-satım süreci hayata geçirildi ve yılın sonunda IMF’ye benzer bir tanımlama olan “kabul görmüş menkul kıymetler borsası” unvanı, gelişmekte olan borsalar arasında İMKB’nin üçüncü sıraya yükselmesini sağladı. Uluslararası piyasalara açılan birimler kurulduktan sonra 1997’de bu alanda Hazine tarafından ihraç edilen 40 adet uluslararası tahvilin kota edilmesiyle işlemler başlamış oldu; böylece Hazine’nin yurtdışı finansmana erişimi için yeni bir kanal kurulmuştu.
2000’li yıllarda çeşitli ortaklıklar ve piyasa yapıları devreye girdi. Kırgız Borsası ve Bakü Borsası ile olan iştirakler artarken, 2004 yılında Borsa Yatırım Fonu Pazarı’nın oluşturulmasıyla yatırım fonlarının işlem görmesi sağlandı ve 2005 yılında Hisse Senetleri Piyasası Fon Pazarı da faaliyete geçti. 2007’de açılış seansı uygulamaya geçildi; yıl sonunda ise kapanış saati 17.00’a uzatıldı. 2009’da Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) devreye alınarak piyasanın şeffaflığı artırıldı.
Varantlar olarak bilinen ve türev özellikler taşıyan yapıların işlem görmeye başlaması 2010 yılına denk geldi. 2011’de Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı kurulumu, bankaların likidite ihtiyacını karşılamayı kolaylaştırdı. 2012’de VİOP’un faaliyete geçmesiyle Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası yeni bir boyut kazandı; 2019 itibarıyla işlem hacmi ortalama 5 milyar liraya ulaştı.
5 Nisan 2013’te özel hukuk hükümlerine göre çalışmak üzere Borsa İstanbul AŞ’ye dönüşüm tamamlandı ve Endeks adlarında geçen “İMKB” kısaltması, “BIST” olarak değiştirildi. Logo olarak lale motifi seçildi ve kurum kimliği bu dönemde yeniden şekillendirildi. 30 Kasım 2015’te BISTECH’in ilk fazı devreye alındı; bu kapsamda iki seanstan tek seanslı bir yapıya geçildi. Geleceğe dönük teknolojik dönüşüm kapsamında Eylül 2018’de swap piyasası tamamlandı ve 2019’da TL-dolar ile TL-avro işlemleri günlük hacimde yaklaşık 3 milyar doları buldu.
17 Haziran 2019’da TLREF adı verilen Türk Lirası Gecelik Referans Faizi hesaplanmaya başlandı; böylece kısa vadeli referans faizleri için güvenilir bir referans sağlanmış oldu. Ayrıca 2022’de Darphane Altın Sertifikası ALTINS1 koduyla pay piyasasında işlem görmeye başladı ve 2023 yılında MiFID II/MiFIR kapsamındaki düzenlemelere uygunluk teyit edildi. Girişim sermayesi pazarı (GSP) ve BIST 500 çalışmalarının hayata geçirilmesi, büyümeyi hedefleyen şirketlerin sermaye artırımı yoluyla finansman sağlamasına olanak tanıdı.
22 Kasım 2023’te 150. yıl dönümü kutlanan Borsa İstanbul’da 1 Kasım 2023 itibarıyla 500 payın BIST 500 Endeksi kapsamında hesaplanmaya başlanacağı duyuruldu. 2024 yılında bakır vadeli işlem sözleşmeleri VİOP’ta işlem görmeye başladı ve 16 Aralık 2024’ten itibaren BIST Spot Gümüş, BIST Spot Platin ve BIST Spot Paladyum endekslerinin hesaplanmasına geçildi. 2026’nın ilk çeyreğinde 14 şirketin işlem görmeye başlamasıyla toplam pay sayısı 609’a yükseldi. Bu süreçte pazarlardaki konumlar Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazar olmak üzere çeşitlendi.
