Basılı Yayıncılık Çocuk Kitaplarıyla Hayatta Kalan Bir Hikâye
Eskiden ebeveynlik yıllarını yaşayanlar için temiz içerikli çocuk kitaplarına ulaşmak ne kadar zorduysa, dijitalleşmenin olmaması ve telifli eserlerin sınırlı olması o dönemleri daha da zorlaştırıyordu. Türkiye’de Erdem Yayınları, Ebubekir Erdem’in kurduğu ve bugün Melike Günyüz yönetiminde çocuklar tarafından sürdürülen bir yayınevi olarak dikkat çekiyor. Günyüz, 40’tan fazla yıllık yayıncılık deneyimini ve başörtülü bir yayıncı olarak karşılaştığı zorlukları Yeni Şafak’tan Sevda Dursun’a anlattı. 28 Şubat süreci nedeniyle kitabının bazı okul listelerinden çıkarıldığına dair hatıralarını paylaşırken hâlâ bazı seküler okulların bu tür kitapları kabul etmediğini belirtti. Erdem Yayınları, Ebubekir Erdem’in kurduğu Türkiye’nin önde gelen çocuk yayınlarından biri. Bu mesleğe giriş hikayeniz nasıl başladı?
Başlangıç kanıtı olarak, lise yıllarında bir daktilo hediye alıp on parmak yazmayı öğretmesini isteyen babam, bana Ömer Seyfettin Külliyatı’nı da verdi. O dönemde kelimeleri bulup kendi sözlüğümü hazırlamamı istemesiyle birlikte, daktilo çalışmalarını ve okuduğum metinleri bir araya getirerek ilk editörlük deneyimini yaşadım. Bu süreç, bu mesleği benim için doğal bir yol haline getirdi ve lise yıllarından itibaren yayıncılığa adım attım. Bir yayıncı olmak isteyen biri olarak, bu yolculuk isteme mi yoksa zorunluluk mu şeklinde mi başlayabilir?
Üniversite yıllarında akademisyen olmayı hedeflesem de 28 Şubat, tezi bitirdikten sonra bile beni yayınevinde çalıştırdı. Artık 43 yıldır bu alanda profesyonelce çalışıyorum. Dindarız diye kitaplarımız okul listelerinden kaldırılıyor söylediğiniz gibi, başörtülü bir kadın olarak sektörde çalışmak ciddi bir mücadele gerektiriyordu. 28 Şubat sürecinin etkisiyle pek çok değerli eser baskıdan çıkarıldı ve hâlâ bazı okullarda bizim kitaplarımızın girişi sınırlı.
Geçmişte okuduğumuz çocuk kitapları şimdi basılamaz mı? Sektördeki farklar, zamanla değişen çocuk gelişimi anlayışı ve pedagojiyle yakından ilişkili. Özellikle 4-5 yıl önce yayımlanan bir kitapla ilgili eleştiri beklenmedik bir hassasiyet doğurdu. Ancak bugün, bu tür konulara daha duyarlı bakılıyor. “Yaşlı bir komşu çocuğu öpüyor” gibi içeriklerde, artık kimi örneklerin toplumsal ve etik bağlamlarda sorun yarattığı görüşü ağır basıyor. 83’ten beri yayımlanan klasikler dizisi, 10 yılda bir yeniden ele alınır ve revize edilir. Define Adası gibi klasik metinler bile günün sosyal normlarına göre uyarlanır veya bazı unsurlarından vazgeçilir.
Çocuk kitaplarındaki artışın nedeni nedir? Değişen çocuk görünümü ve aile içi dinamikler, çocuk psikolojisiyle pedagojiye olan ilginin artmasına yol açtı. Kadınların çalışma hayatına katılımı arttıkça, nitelikli çocuk kitaplarına olan talep de yükseldi. Okumayı yalnızca çocuklar yaparken, basılı kitaplar gençler ve yetişkinler için de değerli bir araç haline geldi. Dijital dünyadan kaçış olarak görülen çocuk kitapları, yayıncılığın hayatta kalması için kritik bir rol üstleniyor. Ancak bu süreç, resimleme ve metin kalitesi konusunda da daha titiz bir yaklaşım gerektiriyor.
İçerik ve dini değerler konusunda öncü müyüz? Evet; özellikle İslam dünyasında dini içerikli çocuk kitapları konusunda öncü konumdayız ve takip ediliyoruz. Telif hakları Türkiye’den Arap ülkelerine ve küresel olarak Müslüman topluluklara hızla aktarılıyor. Avrupa ve Amerikan Müslüman diasporaları da bu tür içeriklere talep gösteriyor. Bazı ülkeler ise cinsel içerik veya LGBT konularından arındırılmış kitaplara ihtiyaç duyuyor, bu yüzden dünyada nitelikli dini içerikli yayıncılığa olan talep artıyor. Ayrıca yurt dışına açılırken İngilizce kataloğu da hazırlamaya başladık.
Sektördeki vizyonunuz nedir? Şule Yüksel Şenler veya Gülsen Ataseven gibi için “bizim hayalimiz” diyen bir geçmişe sahibiz. Şimdiki gençler de bizim hayallerimizi taşıyor; geleceğe dair umutlarımızı onlara aktarmak bizim sorumluluğumuz. Bölgenizde ve dünyada çocuk edebiyatı yoluyla fark yaratmaya devam edeceğiz.
Genç meslektaşlara ne söylemek istersiniz? Bu sektör, düşük ücretlerle çalışılan bir alan ve bir kitap setinin piyasaya sürülmesi 1,5-2 yıl sürebiliyor. Emek yoğunluğunun karşılığını, yüz binlerce satılan bir eserle elde etmek mümkün oluyor. Bu gerçekleri kabul edenler bu yola girebilir. Ayrıca bu iş uzlet gerektirir: kapanmak, içe dönük olmak, okumak, piyasayı takip etmek ve trendlere göre hareket etmek gerekir. Şu anda tohum, iklim gibi konular popüler; zamanla fantastik ya da atlas türü içerikler de öne çıkabilir. Bu dinamikleri yakından izlemek çok önemli.
