Arktik Gerilimi Alevleniyor: ABD Grönland’a Odaklandı, Rusya Yarışı Önde Tutuyor
Grönland üzerindeki tartışmalar, Arktik bölgesindeki güç dengelerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. CNN’nin haberine göre Washington’un bu topraklar üzerinde hak iddia etmesi, bölgeye yönelik stratejik ilginin neden kaynaklandığına dair uluslararası şaşkınlığı artırdı. Arktik’te rekabet uzun süredir sürüyor ve özellikle Rusya’nın alanda belirleyici bir rol oynadığı sıkça dile getiriliyor.
RUSYA’NIN ARKTİK YAKLAŞIMI Bölgede, Rusya’nın kuzeydeki topraklar ile denizlerdeki münhasır ekonomik bölgeler üzerinde artan kontrolü dikkat çekiyor. Yaklaşık nüfusun üçte ikisinin Rusya’da yaşaması ve bölgesel ekonomik göstergelerin önemli bir payının Moskova’ya bağlı olması, kıtanın kaderini Rusya’nın politikalarıyla iç içe getiriyor. Aynı zamanda, Arktik’in küresel GSYH içindeki payı küçüktür; ancak bölge Rusya’nın ekonomik gücünün önemli bir parçası durumunda.
ASKERİ GÜÇ DENGESİ Arktik’te Rusya’nın askeri varlığı, son yıllarda hızla genişliyor. Simons Foundation verilerine göre bu geniş bölge üzerinde 66 askeri üs ve çok sayıda savunma yapısı bulunuyor; bunların büyük kısmı Rusya’da ve Arktik üzerinde bulunan NATO ülkelerinde yer alıyor. Uzmanlar, Rusya’nın NATO’nun mevcut kapasitesine eşdeğer bir denge kurmada hemen hemen başarısız olsa da varlığını güçlendirme yönündeki çabalarının endişe verici olduğunu vurguluyor. Royal United Services Institute ise Rusya’nın nükleer denizaltı filosunu modernize ettiğine dikkat çekiyor.
SOĞUK SAVAŞ SONRASI SONRAKİ UZLAŞMANIN ARA RENKLERİ Soğuk Savaş sonrası Arktik, Rusya ile Batı’nın işbirliği kurabildiği ender alanlardan biri olarak görülüyordu. 1996’da kurulan Arktik Konseyi, çevre ve yerli hakları gibi konularda ortak çalışmayı hedeflemişti. Ancak 2014’te Kırım’ın ilhakı ve 2022’de Ukrayna’ya yönelik müdahale sonrası işbirliği büyük ölçüde askıya alındı. Finlandiya ve İsviçre’nin değil, Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya katılmasıyla Arktik dünyası ikiye bölündü; Rusya ve NATO etkileri belirginleşti.
ABD, ÇİN VE GRÖNLAND Trump yönetimi, Grönland’ı ABD’nin güvenliği açısından hayati bir unsur olarak görüyor ve Danimarka’nın adayı savunacak durumda olmadığını ileri sürüyor. Çin ise 2018’de kendisini “Arktik’e yakın ülke” olarak konumlandırıp bölgeye olan ilgisini sürdürdü; 2024’te Çin ile Rusya, Arktik’te ortak devriye faaliyeti başlattı.
BULUTLU ÖRÜMLER: BUZLARIN ERİMESİNİN FİKRİ DESİZİ Arktik, iklim krizi ile ilişkilendirilen aşırı ısınma nedeniyle küresel ortalamanın birkaç katına çıkıyor. Deniz buzunun hızla erimesi, hem yerli halklar hem de çevre için riskler doğuruyor; bazı kesimler bu durumu madencilik ve deniz taşımacılığı açısından ekonomik fırsata dönüştürebileceğini savunuyor. Kuzey Deniz Rotası ve Kuzeybatı Geçidi’nin yaz mevsimlerinde buzsuz hale gelmesi, Asya–Avrupa yolculuklarının Süveyş Kanalı’na göre önemli ölçüde kısalmasını sağlıyor. Rusya, bu rotayı özellikle Çin’e enerji taşıması için yoğun şekilde kullanıyor.
MADENCİLİK HAYALİ VE GERÇEKLER Grönland’da potansiyel madencilik kaynakları dikkat çekiyor; fakat uzmanlar kısa vadede ABD için bu kaynakların hızlıca erişilebilir olduğunu düşünmüyor. Güvenlik odaklı söylemler sürerken, bazı yetkililer Grönland’a yönelik yaklaşımın kritik mineraller ve doğal kaynaklar üzerinden de şekilleneceğini belirtiyor.
