Ardıçtan İller Geriiliyor Uyarısı: Söylem ve Strateji Çok Bütüncül Bir Harita Yok
Türkiye’nin teknolojik gelişmişlik düzeyi, şehirlerin ekosistemleri üzerinden incelenerek her il için ayrı bir yol haritası üretmeyi hedefleyen ASO-İLTEK çalışması 2025 sonuçlarıyla güncellendi. ASO Başkanı Seyit Ardıç, bu araştırmanın amacını şehirleri rekabet ettirmekten çok, kapasiteleri ölçmek, başarıları görünür kılmak ve Türkiye’nin yüksek katma değerli üretime geçişini hızlandırmak olarak özetledi. Potansiyelimiz büyük, fakat ticarileştirme adımlarında ilerleme gerekiyor şeklinde konuşan Ardıç, Türkiye’nin küresel inovasyon endekslerinde 139 ülke arasındaki konumunun, gerçek ilerlemenin şehirlere odaklanmadaki farklılıklarla güçlendiğini kaydetti.
“Teknoloji rekabeti artık ülkeler arasından çıkıp şehirler ve şehir ekosistemleri üzerinden yürütülüyor. Boston, Seul, Shenzhen, Münih gibi örnekler, kendi ekosistemlerini yatırım, üretim ve sabırla inşa ederek bugünlere geldiler. ASO-İLTEK ise tüm 81 ili ayrı ayrı ele alarak, ülkeyi tek bir ortalamaya indirgeyen bakış açısından uzaklaşıp yerel ölçekli bir değerlendirme sunuyor,” ifadelerini kullandı. Ankara, 2025’te birinci sıraya yükseldi ve İstanbul ikinci konumunu korurken, Eskişehir, Kocaeli, İzmir, Kayseri, Bursa ve Sakarya onların ardından geldi. Bu tablo, 37 değişken ve 5 alt endeksten oluşan kapsamlı bir analizle ortaya kondu.
ASO-İLTEK yalnızca sıralama yapmıyor; şehirleri birbirinden ayıran dinamikleri ve yükseliş nedenlerini aynı çatı altında ele alıyor. Başkan Ardıç, bu yaklaşımın amaçlarını şu sözlerle özetledi: “Şehirleri mücadeleye sürüklemek yerine, kapasitelerini ölçmek, başarıyı görünür kılmak, riskleri erkenden tespit etmek ve Türkiye’nin yüksek katma değerli üretime geçişini hızlandırmak.”
Teknoloji dönüşümü tabana yayılmalı başlığı altında, dijitalleşmenin ve Ar-Ge’nin sanayinin yalnızca üretim gücüyle sınırlı kalmaması gerektiğine işaret edildi. Üst ligde yer alan illerin, dijital altyapı ve erişim konusundaki gelişmeleri hızlandırmazsa irtifa kaybı yaşayacağına dikkat çekildi. Ankara ve İstanbul’un, toplam ihracat içindeki yüksek teknoloji payını güçlendirdiği, savunma sanayii gibi yüksek katma değerli üretimin ülke genelinde yaygınlaşması için kurumsal iş birliği ve ekosistemlerin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
Kayseri’nin umut veren örneklerden biri olduğuna değinen Ardıç, doğru ekosistem kurulduğunda Anadolu’nun yüksek teknoloji ligine çıkabileceğini gösterdiğini belirtti. Raporda yer alan politika önerileri ise illere özgü butik politikalar ve dijitalleşme, Ar-Ge ile entegre bilgi akışını merkezine alan çözümler öneriyor. Kocaeli, Bursa ve Eskişehir gibi sanayi şehirlerinin OSB odaklı dijitalleşme ve yeşil dönüşüm programlarıyla desteklenmesi, Antalya ve Muğla’da küresel yetenekleri çekecek Teknoloji Serbest Bölgelerinin oluşturulması gibi öneriler öne çıkıyor. Ayrıca savunma sanayii teknolojisinin diğer sektörlere aktarılması ve üretim gücü yüksek illerde teknolojik arayüzlerin etkinleştirilmesi gerektiği belirtildi.
Rapor, 81 ilin teknolojik gelişmişlik düzeyini 8 derece üzerinden değerlendirirken, 2025 sonuçlarında AA derecesine sahip iller Ankara ve İstanbul oldu. Geçen yıla kıyasla bazı illerde düşüş ve yükselişler görüldü; Kayseri ve Niğde gibi iller dikkat çekti. FF derecesinde kalan illerin sayısının artması, teknolojik eşitsizliğin derinleştiğine işaret ederken, altyapı, fiber ağ ve dijital erişimin güçlendirilmesinin hayati olduğu vurgulandı.
İllere özel butik politikalara ihtiyaç duyulduğu belirtilen raporda, üretim gücü yüksek illerde dijitalleşme, Ar-Ge ve teknoloji çıktılarının hızlandırılması önerildi. Ayrıca Kayseri, Adana, Kahramanmaraş ve Gaziantep gibi üretim merkezi iller için teknoloji arayüzlerinin güçlendirilmesi gerektiği kaydedildi. Bu kapsamda, üniversite-sanayi iş birliğinin güçlendirilmesi, nitelikli insan kaynağının çekilmesi ve yaşam kalitesinin iyileştirilmesi de başlıca odaklar olarak sıralandı.
