ABD, Rusya ve Çin Çatışması: İran Krizi Üçlüsü Arasında Gerginlik
BM Güvenlik Konseyi toplantısında İran’a uygulanan 1737 Yaptırımlar Komitesi’nin faaliyetlerini sürdürmesi gerektiği yönündeki görüşler çoğaldı. ABD Daimi Temsilcisi Mike Waltz, bu ay konsey başkanlığını üstlenen ABD’nin, Rusya ve Çin’in İran yönetimini koruma çabalarını eleştirdi ve bu iki ülkenin komite çalışmalarını engellemeyi hedeflediğini savundu. Waltz ayrıca ABD’nin İran’ın füze, insansız hava araçları ve nükleer programıyla dünyayı tehdit etmekten kaçınması için çaba göstermeye devam edeceğini vurguladı.
RUSYA, ABD’Yİ NÜKLEER ANLAŞMADAN YASA DIŞI VE TEK TARAFLI ÇEKİLMEKLE ELEŞTİRDİ sözüyle Rusya’nın BM Daimi Temsilcisi Vassily Nebenzia, ABD’nin bu kararları yeniden ele alması için hukuka dayalı herhangi bir gerekçenin bulunmadığını belirtti. Nebenzia, 1737 Komitesi’nin yeniden faaliyete geçmesi için Washington’un gündeme getirdiği taleplerin yasal bir zemine dayanmadığını ifade etti. İran’a karşı oluşturulan bu mekanizmanın canlandırılmasını istemeyen Batılı ülkelerin ABD’ye destek verdiğini söyleyen Nebenzia, 2018’de ABD’nin JCPOA’dan tek taraflı ayrılışını hatırlatarak, İran’ın nükleer programı konusunda diplomaside ilerlemeyi engelleyen bir tutum sergilediğini iddia etti.
‘İRAN NÜKLEER MESELESİNİN VE KRİZİNİN KIŞKIRTICISI ABD’DİR’ şeklinde Çin’in BM Daimi Temsilcisi Fu Cong ise Komite hakkında tarafsız bir tutum sergilemesi gerektiğini dile getirdi. Fu, ABD ile İsrail’in askeri operasyonlarını derhal durdurmasını, İran’ın nükleer tesislerine yönelik olası saldırılardan kaçınılmasını ve gerginliğin daha da yükselmesini engellemesini istedi. Ayrıca dünyanın barış ve güvenliğini korumak adına, gerilimin Orta Doğu’ya yayılmaması için net bir mesaj verilmesi gerektiğini vurguladı. Fu ayrıca, ABD’nin JCPOA’den tek taraflı çekilmesi nedeniyle krizlerin tetiklendiğini ifade etti ve İran’ın meseleye siyasi ve diploması yoluyla dönmesinin öncelikli olması gerektiğini belirtti.
BM 1737 YAPTIRIMLAR KOMİTESİ konusuna dair olarak, 2006 yılında kurulan komitenin görevleri, 2231 sayılı karar ile dondurulmuş ve sadece 90 günde bir raporlama yükümlülüğüyle sınırlı kalmıştı. Ancak 2015 sonrası süreçte, ABD ile İran arasındaki nükleer uzlaşmanın uygulanabilirliği konusunda farklılıklar ortaya çıktı. 2231 sayılı karar kapsamında “snapback” mekanizmasının uygulanmasıyla Nisan 2025’te eski kararlar yeniden yürürlüğe girmiş olsa da, kısa süre sonra bu mekanizma İran’a karşı yaptırımların geri getirilmesine zemin hazırladı. Uluslararası süreçteki bu gelişmeler, İran ile İsrail ve ABD arasındaki gerilimler ve UAEA ile iş birliğinin askıya alınması bağlamında ele alınıyor.
