Aylak Adam’in Sessiz Direnişi: Sokaklar İçindeki İnsan ve Zamanın İzleri

C. adında, isimsizliğin taşıdığı bir varlığın sokaklarda dolaşan ruhuyla tanışıyoruz. 28 yaşındaki bedenin mirasla bomboş bir iç dünyası, İstanbul’un nemli kaldırımlarıyla karşılaşıyor; Beyoğlu’nun ıslak taşları, Galata’nın rüzgarlı köşeleri ve Boğaz’ın sisli kıyıları onun içsel sahnesini oluşturuyor. Günlerini sigara, kitap ve içkiyle geçiren bu genç erkek, bu uğraşlarıyla hayatı dolgunlaştırmıyor, aksine yara halinde bir siper olarak kullanıyor.

Atılgan, kendi hayatını aynalayan bir otobiyografi hissi taşıyan bu incelemeyi, C.’yi bir toplumsal eleştiri sembolü ya da yalnızca bir modernist kahraman olarak değil, insan olarak ele alıyor. C., isimsizliğini kahramanlık gibi göstermeden, kırılgan ve arayış içinde bir ruh olarak öne çıkar. Şimdiye dek yazılanların aksine, bu roman C.’yi içten bir insan olarak tasvir eder; birinci derecede insanî zaaflar ve affetmeye yatkın bir kapasite üzerinden okunur.

Hikâye, C.’nin yaşamını bir teğet geçiş olarak kurar: İsyan yerine geçiş, çalışmaya karşı sessiz bir direniş. Toplumun “çalış, evlen, çoğal” dayatmasına karşı duruşu, günlük yaşamın akışında bir grev gibi işler. Modern dünyanın sonsuz kaydırmalarına karşı o anı, adımlarıyla ölçer ve her adımında “neden?” sorusunu sorar; yanıt aramak için değil, soru sormak için yürür.

Dört mevsimle biçimlenen bir yılın romanı olan Aylak Adam’da, C.’nin yolculuğu Güler’e doğru ilerler; mavi gözlü, sade bir kadınla kurulan bakışlar, gerçeklik ile ideal arasındaki çekişmeyi yansıtır. Güler, toplumun kalıplarına uymayı isteyen bir kişilik olarak C.’nin yumuşak sınırlarında görünür; aralarındaki mesafe, aşkın zafer olarak değil, bir karşılaşma olarak deneyimlenmesini sağlar. Ayrılık, suçlama yerine insani bir incelikle karşılanır ve Ayşe’nin gelişiyle kapsanan üçüncü bir yüz, C.’nin iç dünyasını derinleştirir.

Bu karakterlerin etrafında, geçmişin izleri ve anne kaybı gibi kırılganlıklar belirir. C., annesini kaybetmiş bir çocuklukla büyümüşken, kadınlarda aradığı şeyi yalnızca fiziksel bir yakınlıkla açıklamaz; özlem, bir uçurum gibi içerde durur. Freud’un etkisiyle şekillenmiş görünen bu dinamikler, onu bir hasta değil, bir şair olarak betimler. Onun içsel dili, entelektüel bir kırılımla harmanlanır ve B. olarak adlandırılan kadın, C.’nin zıt yönünü temsil eden bir figür olarak karşımıza çıkar.

Güncel bağlamda bakınca, Aylak Adam yalnızca yabancılaşmayı değil, bugünün meditasyonunu da önerir. Pandemi sonrası dünyamızda evlerden dışarı adım atmadan yürüyen insanların, C.’nin sokaklarında bulduğu yansımayı keşfedebiliriz. Şehir, bu roman için sadece bir mekân değildir; içsel yalnızlığın bir metaforudur. İstanbul, 1950’ler ile bugün arasındaki aynadır ve Atılgan’ın hayatı da bu teğet geçişini yansıtır; Meursault’nun soğuk varoluşundan farklı olarak, C. duygularını atmaz, paylaşır ve affeder.

Sonuç olarak, Aylak Adam bir eleştiri olmanın ötesinde bir kucaklamadır. C.’nin aylaklığı, bugünün içsel pratiği olarak okunabilir: Hızla akan dünyada, yürümeyi ve sormayı hatırlatır; dünyada çok kadın olsa bile, yalnızlığın tek bir tekliğinin insan olduğunun altını çizer. Bu roman, yalnızca bir eleştiri değildir; bizi kendi içimize çağırır. Sokaklar bizi bekler; yürümeye devam edin.