Ünlü Ekonomistin İran Savaşı Sonucu Üzerine Tespiti: ABD Tahran’a Karşı Kazanamaz
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaş planı, Washington için sürdürülemez bir esktrallerel maliyet tablosu oluşturdu. Jeffrey Sachs, El Cezire için kaleme aldığı analizde, ABD’nin bu çatışmayı kabul edilebilir askeri, siyasi ve ekonomik bedellerle sonuçlandırma ihtimalinin giderek düşük olduğuna dikkat çekti.
Renkli bir tabloyla, planın temel hedefinin İran yönetimini düşürmek olduğuna işaret eden Sachs, Trump yönetiminin Netanyahu ve Mossad’ın önerilerini benimsemesiyle bu sürecin başlatıldığını ifade ediyor. Analizde, Washington’un İran’ı Venezuela ile kıyaslama yönündeki stratejik yanılgısının, gerçekte ülkelerin yapısal farklılıklarıyla çakıştığını vurguluyor.
İran’da Devrim Muhafızları’nın komuta yapısının güçlendiği; dini liderlik ve devlet kurumlarının savunmada ortak hareket ettiği; toplumun da savaş sürecinde yönetime kenetlendiği belirtiliyor. Bu savaşın ikinci ayında ise Washington’un sahadan net bir zafer elde edemediği ve geçiş hükümeti kurma kapasitesini yitirdiği ifade ediliyor. Tek gerçekçi çıkış yolu olarak geri çekilme sunuluyor.
Sachs, Hürmüz Boğazı üzerindeki İran etkisinin artacağını ve çatışmanın sürmesi halinde enerji ve altyapı zararlarının büyüyebileceğini vurguluyor. İran’ın teknolojik ve askeri kapasitesi ise dikkat çekici bir noktaya işaret ediyor: gelişmiş balistik füze yetenekleri, yerli drone üretimi ve güçlü bir savunma sanayisi altyapısı, yaptırımlara rağmen ülkenin uzun vadeli direncini kuvvetlendirmiş durumda.
Karar süreçlerine dair eleştiriler ise derin: kararlar dar bir danışman ağı içinde alınıyor, Ulusal Güvenlik Konseyi’nin etkisi zayıflıyor ve kurumlar arası uygun bir değerlendirme mekanizması eksik kalıyor. Eski Ulusal Terörle Mücadele Merkezi Direktörü Joe Kent’in istifasının altını çizerek, Washington’daki karar alma sürecinin “yankı odası” benzetmesiyle eleştirildiği ifade ediliyor.
Çatışmanın sonunda ortaya çıkabilecek senaryolar ise üç önemli sonuçla özetleniyor: İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki nüfuzunun artması, caydırıcılık kapasitesinin güçlenmesi ve Körfez’deki uzun vadeli Amerikan varlığının zayıflaması. Başlangıçta öne sürülen nükleer ve füze kapasitesi konularında ise ABD’nin tamamlayıcı bir kazanım elde edemeyeceği düşüncesi baskın görünüyor. Sonuç olarak Sachs, ABD’nin küresel üstünlüğünü yalnızca askeri güçle sürdüremeyeceğini belirtiyor ve bu savaşın pahalı bir baskıya dönüştüğünü kaydediyor.
