Ham Madde Krizi Kapıda: Fiyatlar Rekora Koşuyor, Tedarik Durma Noktasında — Güncel Bir Değişim Hikayesi
Küresel piyasalarda enerji maliyetlerini tetikleyen ABD-İran görüşmeleri ve Hürmüz Boğazı çevresindeki artan tansiyon, temel üretim girdilerinde hızlı fiyat hareketleriyle kendini gösteriyor. Özellikle kırılgan olan sülfürik asit ve kükürtlü ürünler, bu gerilimden en çok etkilenenler arasında yer alıyor. Çin’in sülfürik asit ihracatını sınırlama ihtimali ise Endonezya’daki nikel üretiminde çakışan baskıları ve bakır ile gübre sektörlerinde üretim sorunlarını derinleştirebilir.
Alüminyum ve helyum piyasalarında da görülen dalgalanmalar, Londra Metal Borsası’ndaki stok hareketleriyle daha da belirginleşiyor. Katar’da yaşanan üretim ve lojistik aksamaları, özellikle yüksek teknoloji ile sağlık alanlarında kritik tedarik kalemlerinde riskleri büyütüyor. Sanayi üretimini tehdit eden bu süreç, savunma sanayinden enerji dönüşümüne kadar pek çok sektörü etkileyebilecek boyutta maliyet baskıları doğurabilir.
Türkiye Madenciler Derneği (TMD) Başkanı Mehmet Yılmaz, Hürmüz Boğazı üzerinden gelen kükürt, demir cevheri ve grafit gibi girdilerde yaşanacak en küçük aksamanın bile üretimi kilitleyebileceğini ifade ediyor. Enerji güvenliğinin ötesine geçerek küresel sanayi üretimini etkileyen bu tablo, çok katmanlı bir ham madde krizine işaret ediyor. Giderek daha kritik hale gelen bu girdiler, yeşil dönüşümden gıda güvenine kadar üretimin tüm aşamalarında belirleyici rol oynuyor.
Yılmaz, S&P Global verilerine göre Hürmüz Boğazı ile ilgili gelişmelerin küresel madencilik maliyetlerini yaklaşık 11,3% oranında artırdığını belirtiyor; navigasyon maliyetleri ile dizel fiyatlarındaki yükseliş bu artışa önemli katkı sağlıyor. Türkiye için fırsat kapıları da bu dönemde kendini gösterebilir. İthalata bağımlı sanayi üretiminin yaklaşık %68’ini ara mallar oluştururken, bölgedeki aksamalar doğrudan üretim maliyetlerini büyütüyor. Ancak güvenli ve yakın tedarik arayışları artarken Türkiye’nin maden potansiyeli öne çıkıyor. Kriz uzarsa en belirgin kırılma yatırım iştahında görülecek; belirsizlik yükseldikçe yeni projelere finansman sağlama zorlaşabilir. Bu nedenle yerli maden arama ve üretim yatırımlarını hızlandırmak, ekonomik bağımsızlık açısından kritik bir adım olarak öne çıkıyor.
