İranlı Eski Dışişleri Bakanı Cevad Zarif’in Barış Planı Önerisi
Eski Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, ABD’de yayımlanan Foreign Affairs için kaleme aldığı yazısında İran’ın savaşı sürdürmesinin bölgesel zararlarını ve uzun vadeli sonuçlarını değerlendiriyor. Zarif, mevcut çatışmanın uzaması halinde kan kayıplarının artacağını, altyapıların zarar göreceğini ve kaynakların tükenebileceğini dile getirerek tarafları hızla bir çözüme yönlendirmesi gerektiğini vurguluyor.
Zarif, çatışmanın devamının ABD’nin kara operasyonu riskini artırabileceğine dikkat çekiyor; bu tür bir müdahalenin taraflar için de sonuçsuz kalacağını ifade ediyor. Ona göre iki temel yol bulunuyor: biri kısa vadeli bir ateşkes, diğeri ise kapsamlı ve kalıcı bir barış anlaşması. İlk seçenek, temel sorunları tam olarak çözmediği için yeniden çatışmayı tetikleyebilir; bu nedenle ikinci yol daha pratik ve sürdürülebilir bir çözüm olarak öne çıkıyor.
Gecikmeden hayata geçmesi gereken acil önlemler arasında İran ile Umman arasında güvenli ticari geçişin sağlanması kritik bir rol oynuyor. Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişinin güvenliğini temin etmek için tarafların işbirliğiyle düzenlemeler kurulması gerektiğini vurguluyor. Ancak bu süreçte, ABD’nin de İran’a yönelik yaptırımlar konusunda atılan adımları hızlıca hafifletmesi bekleniyor.
Zarif, kalıcı bir barış için Tahran’ın nükleer hedeflerden uzak durma ve programına sınırlamalar getirme taahhütünü içeren bir anlaşmaya varılması gerektiğini belirtiyor. ABD ile karşılıklı saldırmazlık paktının da kurulmasının önemli olduğunu ifade ediyor. Aynı zamanda bölgesel güvenlik ağının güçlendirilmesi için Türkiye, Mısır, Pakistan ve Körfez ülkelerinin katılımını öngören bir çerçeve önerisi sunuyor. Bu güvenlik ağı kapsamında Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş için İran ile Umman arasında resmi düzenlemeler de bulunmalı.
Çevresel olarak da önemli olan bir öneri, küresel aktörlerin ortak bir nükleer zenginleştirme çerçevesi kurmasıdır. Çin, Rusya ve ABD’nin bu çerçeve içinde işbirliği yapması ve çok taraflı bir konsorsiyum kurması fikri zarif tarafından destekleniyor. Böyle bir konsorsiyum, Batı Asya’da zenginleştirme kapasitesinin tek bir merkezi etrafında toplanmasını amaçlayabilir ve İran’daki mevcut stokların ve ekipmanların bu alan üzerinden yönetilmesini öngörür.
Ek olarak Zarif, ABD’den 2025 ve 2026 yıllarında çatışmalardan kaynaklanan zararlar için tazminat talebinde bulunulacağını ifade ediyor. Bu taleplerin de taraflar arasındaki güven inşa sürecinin bir parçası olarak ele alınması gerektiğini belirtiyor.
Sonuç olarak, Zarif’e göre kalıcı barış için ateşkesin ötesine geçerek, güvenlik, ekonomik işbirliği ve nükleer konularda ortak karşılıklı anlayışa dayalı kapsamlı bir anlaşmanın hayata geçirilmesi gerekiyor. Bu yaklaşım, yalnızca çatışmanın hemen önüne geçmekle kalmaz, aynı zamanda bölgesel istikrar için uzun vadeli bir çerçeve sunar.
