Hürmüz Krizinin Ağır Faturasının Enerji Gelirlerinde 50 Milyar Dolarlık Kayıp
Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla Körfez ülkelerinin enerji ihracatı önemli ölçüde sekteye uğradı ve savaşın ilk günlerinden bu yana enerji gelirlerinde belirgin bir düşüş kaydedildi. Bölge ülkelerinin toplam kaybı, LNG ve diğer enerji ürünlerini de kapsayacak şekilde 50 milyar doları aştı.
İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn gibi ülkelerin günlük petrol ihracatı, 27 Şubat-30 Mart dönemi arasında yaklaşık 12 milyon 323 bin varilden 7 milyon 833 bin varile geriledi. Bu durumda, petrol gelirlerinde yaklaşık 15 milyar 275 milyon dolarlık bir kayıp görüldü. Yetkililer, LNG ihracatındaki aksamaların da toplam zarara katkıda bulunduğunu belirterek, toplam zararın 50 milyar doları aştığını ifade ediyorlar.
Hürmüz Boğazı, küresel petrol taşımacılığının yaklaşık dörtte birine ev sahipliği yapıyor ve LNG ticareti için de kritik bir geçiş noktası konumunda bulunuyor. Bölgedeki çatışmalar nedeniyle deniz trafiği önemli ölçüde yavaşladı ve enerji ihracatı baskı altına alındı. Sonuç olarak Körfez ekonomilerinin gelirlerinde keskin bir düşüş yaşandı.
Bölge ekonomilerinde geniş çaplı yavaşlama Savaşın etkileri enerji üretimini ve altyapıyı aşarak ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm gibi pek çok sektörde de yavaşlamaya yol açtı. Bölgenin günlük yaklaşık 30 milyon varil petrol üretimi ve Hürmüz Boğazı’nın küresel petrol ticaretindeki önemine rağmen, bu süreçte arz ve talep dengeleri bozuldu ve hasar ilk dört haftalık tabloyla net biçimde görüldü.
Asya ekonomileri risk altında Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri, küresel LNG ihracatının önemli bir bölümünü gerçekleştirirken, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak’ın petrol sevkiyatları da bu güzergah üzerinden yürütülüyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık dörtte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor ve Asya’nın büyük alıcıları bu rotaya bağımlı durumda. Bölgeden çıkan ham petrolün büyük kısmı Çin ve Hindistan’a gidiyor.
Küresel enerji sistemi parçalı bir yapıya doğru kayıyor TESPAM Başkanı Oğuzhan Akyener, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışında görülen düşüşün modern dönemin en geniş arz kesintilerinden biri olduğunu vurguluyor. “LNG ve petrokimya gelirleri hariç Körfez ülkelerinin petrol gelirlerindeki dört haftalık kayıp 15,2 milyar dolar olarak hesaplanırken, LNG ve diğer ürünlerle birlikte bu rakam 50 milyar doları aşabilir,” diye ekliyor. Ülkeler, bu dönemde etkileri azaltmaya çalışsa da çatışmalar uzadıkça enerji, taşımacılık ve gıda sektörlerinde daha derin bir kriz ihtimali güçleniyor.
IEA üyesi ülkeler, arz kırılmalarını dengelemek amacıyla toplam 400 milyon varillik acil petrol stokunu piyasaya sürmeyi planladı. Bu adım, petrol fiyatlarının hızlı yükselişini durdurmaya ve rafinerilere kısa vadeli tedarik sağlamaya yönelikti. Suudi Arabistan’ın devlet gelirlerinin çoğunun petrolden elde edildiğine dikkat çekilirken, BAE, Kuveyt, Umman ve Bahreyn’in petrol arzının savaş öncesine göre önemli ölçüde azaldığı belirtiliyor.
Kim kazandı, kim kaybetti? Krizden en çok etkilenenler Körfez ihracatçıları, Asya petrol ve LNG ithalatçıları, tanker taşımacılığı ve Hürmüz Boğazı’na bağımlı ticarete sahip ülkeler oldu. Krizin ardından Orta Asya petrolü, Doğu Akdeniz gazı ve ABD LNG ihracatı kritikleşirken, küresel enerji sistemi daha parçalı ve çok merkezli bir yapı kazandı. Bölge, günlük petrol akışında yaşanan düşüşe rağmen gaz ve petrol zincirlerinin güvenliğini artırmak için yeni hatlar ve önlemler üzerinde çalışıyor.
Hürmüz Boğazı’nın stratejik rolü Basra Körfezi’ni Hint Okyanusu’na bağlayan bu kritik boğaz, enerji ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Katar, Kuveyt ve Bahreyn bu boğaz üzerinden büyük oranda bağımlı kalırken, Irak, Suudi Arabistan, BAE ve İran mevcut boru hatlarıyla kısmi alternatifler bulabiliyor. Ülkeler üretimi sürdürebilmek için çeşitli hatları devreye alırken, bazıları da kapasitelerini artırmaya çalışıyorlar. Örneğin Suudi Arabistan Doğu-Batı Ham Petrolo Boru Hattı’nı işletmeye alırken, BAE Füceyre hattını, Irak ise Kerkük-Ceyhan hattını kullanıyor.
