Savaş Gıda Fiyatlarını Uçurabilir: Avrupa’da Alarm Zilleri Çalıyor
İran’a yönelik çatışmaların küresel etkileri tarım ve enerji alanlarında hissedilmeye devam ediyor. Gübre tedariki sorunları, enerji maliyetlerindeki yükselişle birleşince tarımsal girdilerin fiyatlarını hızla artırıyor. Gübreyle üretimin enerjiye bağlı olması nedeniyle doğal gaz maliyetlerindeki artış, amonyak üretimini zorlaştırıyor ve küresel arzı olumsuz etkiliyor.
Hammaddelerin maliyetinde yaşanan artışlar özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki seyahat ve taşımacılık kısıtlamalarıyla birleşince üretimin kritik bir unsuru olan gübre fiyatlarını yükseltiyor. Üre fiyatı yıl başında ton başına yaklaşık 300 dolarken, mart ayı sonlarında 700 dolar seviyesine yaklaşmış durumda.
Çiftçiler için seçenekler sınırlı— maliyetler bu denli yükselmesi halinde çiftçiler ya üretimi iki kat maliyetle sürdürmeye çalışacak, ya da gübre kullanımını azaltarak verim kaybını göze alacaklar. Her iki yol da nihayetinde son tüketiciye yansıyacak bir maliyet artışını tetikleyecek. Özellikle İngiltere’de yerli gübre üretiminin düşmesi, ithalata bağımlılığı daha da belirgin hale getiriyor.
“Ukrayna krizi ile karşılaştırıldığında daha ağır sonuçlar doğurabilir” diye uyaran sektör temsilcileri, özellikle Nitrasol gibi gübre ithalatçılarının başkanlarının son haftalarda fiyatlarda görülen artışı işaret ediyor. Yeni siparişlerin maliyeti önceki döneme kıyasla çok daha yükseğe çıkıyor ve bu durum dört yıl önceki enerji krizini aratmayabilir.
Hayvancılık ve seracılık da kırılgan durumda— gübre maliyetlerindeki yükseliş sadece bitkisel üretimi etkilemiyor; hayvancılık için besin kaynağı maliyetleri artıyor, stoklar yetersiz kalıyor. Stoklar yeterli olsa bile hayvan yemi ve gübre arasında artan maliyet farkı üretimde baskıya yol açıyor. Seracılıkta da enerji giderlerinin yükselmesi, güvenilir üretimi ve temiz tarımı zorluyor; gaz fiyatlarındaki ani artış, birkaç ay içinde üretim maliyetlerini neredeyse iki katına çıkarabiliyor. Marketlerle sabit fiyat anlaşmaları nedeniyle bu maliyetler tüketiciye hemen yansıtılamıyor.
Gıda enflasyonu kapıda mı? Uzmanlar, bu zincirleme etkiyle üretim maliyetlerinden dağılımın önce çiftçilere, sonra tedarik zincirine ve nihayetinde tüketicilere yansıyacağını belirtiyor. Enerji ve gübre fiyatlarındaki baskı sürerse Avrupa’da yeni bir gıda enflasyonu dalgası kaçınılmaz görünüyor. Çözüm için devletlerin hızlı ve etkili müdahalesi gerektiğini vurguluyorlar.
