Dünya’nın Son Gizemi: İnsanlık, Keşfetme Arzusunu Haritalarda Mı Yoksa Ruhunda Mı Kaybetti?

Yani ne bileyim arkadaşlar hakikaten kafamı kurcalıyor bu mevzu günlerdir durup durup aklıma geliyor hani şu keşfetme arzusu falan meselesi var ya dünya artık uydu görüntüleriyle her yeri santim santim taranmış, okyanusun dibindeki mercan resifinden tut da Antarktika’nın buz altı göllerine kadar her şeyin verisi çıkarılmış falan ya, hah işte o! Ne kaldı ki yani Allah aşkına söylesenize neyin peşindeyiz tam olarak şimdi eskiden dağları aşar, okyanuslara yelken açar, yeni kıtalar yeni medeniyetler keşfederdik eee şimdi ne oldu şimdi her şey avucumuzun içinde, cep telefonumuzda, bilgisayar ekranımızda… hatta bazen diyorum acaba biz mi kaybolduk ya yoksa dünya mı bu kadar küçüldü benim kafam çok karışık bu konuda vallahi.

Geçenlerde, otobüste gidiyordum öyle boş boş bakıyorum dışarıya, pencereden akıp giden şehir manzarası falan. Birden aklıma takıldı bu. Hani o eski kaşifler, gemilere binip aylarca bilinmeyene doğru yol alan adamlar. Christopher Columbus mudur Vasco da Gama mıdır ne haltsa… O adamların ruh hali neydi acaba şimdi biz neyiz ne oluyoruz? Onlar denize açılırken yanlarında Google Haritalar mı vardı sanıyorsunuz, ha? Telefon çekiyor muydu acaba, alo anne ben yeni bir kıta buldum mu diyordu… yok canım. Bilinmezliğin o dehşetli güzelliği, o pervasız cesaret, o kaybolma ihtimalinin getirdiği o korku dolu heyecan… hepsi gitti. Buharlaştı resmen. Sanki böyle tabağına fazladan konmuş ama aslında kimsenin istemediği sos gibi, kenarda öylece duruyor. Yok ya, ne alakası var şimdi sosla falan… neyse.

Bence olay haritalar falan değil aslında. Haritalar hep vardı, eskiden de vardı, kâğıt üstünde, deriye işlenmiş. Asıl mesele, bizim o haritalara bakışımızda bir şeyler değişti. Hani eskiden bir harita bulsan, yıpranmış, kenarı yanık, dersin ki “Aha, kesin hazine haritası! Atlarsın gemiye, bir hafta yol alırsın, bir adaya çıkarsın, bakarsın ki yok, aslında orası bizim köyün hemen yanındaki bostanmış…” O heves, o yolda harcanan zaman, o umut… Şimdi ne? “Hmm, şurası dağlık, burası ormanlık, şuradan da bir yol geçer, şurada da bir kafe var.” Tık. Bitti. Beş saniyede tüm gizem çözüldü. Ne heyecan kaldı ne merak. Sanki böyle, çocukken kurduğun hayallerin hepsini bir anda önünüze serilmiş, evde tek başına bir akşam yemeği gibi. Acımtırak. Tuzsuz.

Şimdi mesela diyelim ki, bir belgesel izliyorsunuz. Çok güzel bir Amazon belgeseli. Ekranın bir köşesinde sürekli koordinatlar, anlık ısı ölçümleri, hayvanların GPS takipleri falan. Her şey o kadar şeffaf ki, hani o vahşi doğanın bilinmezliği, o “acaba karşıma ne çıkacak” hissi var ya, o bile dijitalleşmiş. Dijitalleşme değil de sanki bir tür soyutlanma? Sanki böyle, bir yemeğin tüm tarifini bilmek ama tadını hiç bilmemek gibi. Yani neye yarar ki tüm bu bilgi yığını, tüm bu devasa veri yığını, eğer o hissi vermiyorsa…

Bakın ben size başka bir şey söyleyeyim, bu keşfetme meselesi sadece coğrafi bir şey değil bence. İnsan ilişkileri de aynı. Eskiden birini tanımak için aylarca çabalardın, sohbet edersin, birlikte bir şeyler yaşarsın, yavaş yavaş çözersin o insanı. Ha, şimdi? Sosyal medya profiline bak, iki tıkla hobileri, işi, gittiği yerler, siyasi görüşü, ne bileyim sevdiği yemekler… A’dan Z’ye her şey önünde. Neresi kaldı ki keşfedilecek o insanda? Nerede kaldı o ilk tanışmanın heyecanı? Bilinmeyene duyulan o merakın yerine, sanki böyle bir “sıkıcı katalog” durumu gelmiş. Her şeyin barkodu okunur gibi. Sanki böyle, en sevdiğin filmin sonunu daha ilk sahneden izlemek gibi. Tüm sürprizler gitmiş. Sürprizsiz bir dünya… ne sıkıcı değil mi?

Oysa asıl keşfedilecek şey, bence tam da o gri alanlar, o bilinmeyen kısımlar. O kaybolma ihtimali. Dijital çağ dediğimiz bu şey, bize her şeyi “bulma” konforu vaat ederken, aslında o “kaybolma” lüksümüzü elimizden aldı. Kaybolmadan bulunmaz ki bir şey. Düşünsenize, bir ormanda kaybolsanız, telefonunuz çekmese, haritanız olmasa, tek başınıza kalsanız. İlk başta paniklersiniz tabii. Ama sonra o içgüdüler devreye girer. Hani o insanın o en ilkel, en vahşi, en meraklı tarafı var ya… O uyanır. Güneşin konumuna bakarsın, ağaçlara bakarsın, su sesine kulak verirsin… O anda kendini, doğayı, belki de evreni yeniden keşfedersin. Ama neyse…

Şimdi bunu söylediğimde de bazıları çıkıp diyecek ki, “Ama Sefa Bey, bakın, tıp alanında müthiş keşifler yapılıyor, uzayda yeni galaksiler bulunuyor, nano teknoloji bilmem ne…” İyi hoş da, onlar yine bir ekranın, bir laboratuvarın içinde oluyor. Hani o insan ruhunun o bireysel, o yalnız, o maceraperest keşfetme arzusu var ya, o nereye gitti? O büyük kâşifler dediğimiz adamlar, bugün ekranda scroll yapıyor desek, az mı söylemiş oluruz? Bence hayır! Bence gayet de doğru söylemiş oluruz.

Bizim keşfetme arzumuzu alıp, onu böyle steril bir cam fanusa koyup, sonra da bize sanki keşfetmişiz gibi sunuyorlar, anlamıyorum ki. Bu durum beni çıldırtıyor. O dijital şeffaflık… aslında bir yanılsama bence. Hani o şeffaflık dediğin şey, aslında her şeyi o kadar göz önüne seriyor ki, hiçbir şeyin derinliği kalmıyor. Her şey yüzeyde. Tıpkı bir gölün üstünde buz tutmuş gibi, altına inemiyorsun, o derinliği göremiyorsun. Sadece yansımanı görüyorsun. Belki de sorun o.

Ne bileyim, belki de ben fazla romantik bakıyorum olaya, fazla nostaljik hissediyorum kendimi, hani o eski güzel günler kafasında olan amcalar gibi… Olabilir. Ama insanın içinde bir yerlerde, o bilinmeyene karşı bir özlem hep olmalı. O küçük, o masum, o “acaba ne var şurada” merakı… Onu kaybetmek, sanki ruhumuzun bir parçasını kaybetmek gibi. En azından benim için öyle. Benim o çocukluğumdaki, hani böyle haritalara bakıp “Şu adaya gitsem acaba ne bulurum” diye düşündüğüm günler… o günler başka bir şeydi. Şimdi açıyorsun Google Earth’ü, bakıyorsun ki, ada zaten turist kaynıyor, oteller falan… Aman! Tadı kaçıyor, tadı! Yok ya, bu böyle gitmez!

Bir de şu var… Hani böyle birileri vardır, her şeyi bilirler, her konuda fikirleri vardır. Konuşurken sana hiç boşluk bırakmazlar, her şeyi doldururlar. Sanki sen konuşmadan, senin ne diyeceğini de biliyorlarmış gibi… İşte bu dijital çağ tam da öyle biri gibi. Bize hiç nefes aldırmıyor, hiç merak ettirmiyor, her şeyi sanki önceden doldurmuş gibi. Bize kendi keşfimizi yapma fırsatı bile vermiyor. Bu tam bir facia değil mi sizce de ya. Ben bazen diyorum ki, acaba bütün bu teknoloji, bütün bu bilgi akışı… bizi daha mı az insan yapıyor. Daha mı yavan, daha mı tekdüze? Daha mı ruhsuz?

Belki de o yüzden bu kadar sinirliyim bu konuya. Hani böyle içten içe bir şeyler kemiriyor beni. Oysa hani insan, sürekli gelişmeli, sürekli öğrenmeli, sürekli keşfetmeli diyorduk, öyle mi? Ama bu keşfetme, bu öğrenme, sadece bilgi edinmekten ibaret mi? Oysa bu öyle değil. Kesinlikle öyle değil! Bu olsa olsa bir çeşit dolduruşa gelme, kandırılma. Dijital illüzyon. Yok canım.

Neyse… Zaten bu kafayla bir de gidip kendime bir fincan kahve yapayım. Şöyle sıcak, mis kokulu. Belki o zaman kendimi biraz daha iyi hissederim. Bir de o esnada kendime bir soru sorarım, “Kahveyi ben mi keşfettim şimdi, yoksa sadece düğmesine mi bastım?” diye falan. Kim bilir ki… Artık hiçbir şeyin tadı kalmadı ki. Yok ya vallahi…