Kriz Büyüdü, Fiyatlar Yükseldi: Rusya Kazançlı Çıktı ama Arz Açığı Halen Kapanmıyor
İran ve İsrail arasında süregelen çatışmaların ardından artan jeopolitik tansiyon, özellikle enerji piyasalarında belirgin fiyat hareketlerini tetikledi. Yaşanan arz şoklarının, Rusya’nın gelirleri üzerinde de dengeler kurmasıyla birleşmesi, küresel emtia piyasalarında yeni bir dönemin başlangıcını işaret ediyor. Hürmüz Boğazı krizinin arz üzerinde yarattığı baskı ile birlikte, süreç petrol, LNG ve tarım ürünlerinde tedarik kısıtlamalarını derinleştirdi ve fiyatları hızla yukarı taşıdı. Şubat sonu itibarıyla küresel petrol arzında günlük yaklaşık 10 milyon varillik bir eksilme gözlemlendi; Brent petrolün varil fiyatı kısa süre içinde 100 doların üzerine çıkıp 120 dolara kadar yükseldi.
Fiyatların yükselişi enerji maliyetlerini yukarı iterken, üretim ve madencilik sektörlerinde maliyet baskısını artırdı. Yaptırımlar sonrası Rusya’nın enerji gelirlerinde bir canlanma görüldü; ABD’nin Rus petrolüne uyguladığı kısıtlamaları gevşetmesi ve Hindistan gibi ülkelerin alımlarını artırması bu tabloya önemli katkı sağladı. CREA’nın verilerine göre savaşın ilk iki haftasında Rusya, petrol, gaz ve kömür ihracatından yaklaşık 7,7 milyar avro gelir elde etti; günlük enerji gelirleri yaklaşık %14 artışla 400 milyon avro seviyesine ulaştı.
Asya talebinin Rus petrolüne yönelmesiyle birlikte, özellikle Hindistanlı rafinerilerin ek alımları yaklaşık 30 milyon varillik bir yük oluşturdu. Ural tipi petrolün varil fiyatı yıl başına göre yaklaşık %80 artarak 90 dolar civarına çıktı; bu da Rus petrolünün Ukrayna savaşının başından bu yana Brent’i geride bırakmasına yol açtı. Rus basını, krizin bazı aktörleri için “kazananlar” arasında Moskova’yı gösteriyor ve uzun süredir düşürülen fiyatlarla gelen rekabet avantajını güçlendirdiğini belirtiyor.
Arz kapasitesindeki engeller ise uzun vadeli stratejik kazanımları sınırlıyor. Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik İHA saldırıları, liman kapasitesi sorunları ve tanker yetersizliği, ihracat artışını zayıflatan temel bariyerler olarak öne çıktı. Üretim tarafında da yaptırımların etkisi hissediliyor; teknoloji ve yatırım eksikliği yeni kapasite yaratmayı güçleştiriyor, buna bağlı olarak maliyetler şirket bilançolarını sıkıştırıyor. Rusya’nın üretimindeki düşüş nedeniyle zarar açıklamaları, bu sınırlamaların bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Bütçede kısa vadeli gevşeme, kalıcı çözüm yok diyen analistler, altyapı ve üretim sorunları çözülmeden küresel arz açığının kalıcı olarak kapanamayacağını belirtiyor. Rusya Maliye Bakanlığı, artan gelirler karşısında temkinli bir bütçe politikası izleyeceğini duyurdu. Putin ise enerji fiyatlarındaki yükselişin geçici olduğunu savunarak, hükümet ve şirketlerin bu dalgalanmalardan maksimum faydayı sağlaması gerektiğini vurguladı. Öte yandan Kiril Dmitriyev, Rusya’nın pek çok emtiada küresel ölçekte önde gelen üreticilerden biri olduğunu ifade ederken, yaklaşan “aşırı kıtlık çağına” karşı dayanıklı olduklarını söyledi.
Tarımda ihracat kısıtlamaları endişe yaratıyor Rusya Tarım Bakanlığı, gübre ihracatını geçici olarak durdurdu ve hedef tarih olarak 21 Nisan’ı işaret etti. Bu adım, dünya gıda arzını tehdit eden belirsizlikleri artırdı. “Küresel arz açığı telafi edilemez” değerlendirmesi ise finansal analistler tarafından sıklıkla dile getiriliyor. Freedom Finance Global Petrol ve Gaz Sektörü Kıdemli Analisti Sergey Pigarev, ABD’nin en çok kazanç sağlayacak ülkelerden biri olacağını belirtirken Rusya’nın da fayda sağladığını söyledi. Pigarev ayrıca ABD LNG ihracatının artacağını ve 2026 ile 2027 için hacim artışlarının beklendiğini vurguladı. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması durumunda enerji ve gübre fiyatlarının normale dönme ihtimali ifade edildi; fakat küresel arz açığı için mevcut kapasite stoklarının yetersiz olduğu konusunda uyarılar yapıldı. İran’daki yönetim değişikliği ihtimali ise yaptırımların kalkabileceği bir senaryo olarak değerlendiriliyor; İran’ın gaz ihracatında artış olabileceği üzerinde spekülasyonlar bulunuyor.
