Orta Doğu’daki Savaşın Gübre Piyasasına Darbesi: Fiyatlar Hızla Artıyor
Orta Doğu’daki sürekli çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat sıkıntıları küresel gübre maliyetlerini hızla yükseltti. Bölgede üretim durduğundan tarım sektörünün maliyetleri baskı altında kaldı. ABD ise büyük bir yerli üretim kapasitesine sahip olsa da gübre ihtiyacının önemli kısmını ithal ediyor ve savaşın başlangıcıyla birlikte piyasalarda fiyatlar sert yükseldi. New Orleans’taki ithalat merkezinde ton başına 516 dolar olan gübre fiyatı kısa süre içinde 683 dolar seviyelerine kadar çıktı, analistler bu tür hareketlerin arz kesintilerinin uzaması halinde süreceğini belirtiyor. Uzmanlar, kapanmanın sürmesi ve bahar ekim sezonuna yetişememe ihtimali nedeniyle fiyatların daha da artabileceğini öne sürüyor. “Kelimenin tam anlamıyla yılın hiçbir döneminde bundan daha kötü bir zamanda olamazdı” şeklinde değerlendirme yapan StoneX analisti Josh Linville, zamanlamanın tarım sektörü açısından kritik olduğuna vurgu yaptı. Eski ABD Tarım Bakanlığı başekonomisti Seth Meyer ise artan maliyetlerin çiftçilerin üretim tercihlerine yön verebileceğini söyledi. Meyer’e göre çiftçiler, yüksek azotlu gübreye olan talebi dengelemek için mısır ekimini azaltabilir veya gübre kullanımını azaltabilirler.
Orta Doğu’da süren üretim kesintileri küresel arzı da zayıflattı. Bölgedeki üretim duruşları küresel tedarik zincirine olumsuz yansırken Qatar Energy’nin LNG tesislerinde saldırılar nedeniyle gaz temininde aksamalar yaşanıyor ve bu da gübre üretiminde kullanılan gazı tehdit ediyor. Aynı zamanda bölgede kükürt üretiminde de daralma kaydediliyor. Linville’e göre bu gelişmeler, dünya genelinde gübre arzının önemli bir bölümünün kaybolmasına yol açtı.
Hindistan da Krizden Payını Aldı Dünyanın en büyük gübre tüketicilerinden biri olan Hindistan, Ortadoğu’dan yapılan üretim ve tedarik bağına bağlı kalıyor. Ülkede üre ve fosfatlı gübrelerin önemli bir kısmının ithal edildiği göz önüne alındığında Katar LNG tedarikindeki azalma üç tesisin üretimini azaltmak zorunda kalıyor. Bu durum kısa vadede üre ve diamonyum fosfat arzında ciddi sıkışıklık yaratabilir.
Küresel piyasalarda arz baskısı, savaştan önce de mevcuttu. Analistler, Orta Doğu’daki çatışmalar başlamadan önce Çin’in gübre ihracatındaki kısıtlamalar ve Avrupa’daki üreticilerin Rus gazı eksikliği nedeniyle üretimlerini azaltmasıyla arzı daralttı. Güncel gelişmelerle birlikte üre fiyatlarının savaş öncesine göre yaklaşık 80 dolar artış gösterdiği belirtiliyor. Goldstein Morningstar analizine göre arz şoku birkaç haftadan uzun sürerse azot fiyatları iki katına, fosfat fiyatları ise mevcut seviyelerin %50 üzerinde yükselebilir. Böyle bir senaryoda gübre fiyatları 2022 yılında görülen zirveye yeniden yaklaşabilir.
