Taliban’dan Tepki Çeken Yasa: Kadınların Adalete Erişimi Zorlaştırıldı
Afganistan’da uygulanmaya başlayan yeni ceza düzenlemesi, özellikle aile içi şiddet ve kadın hakları tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Kabul edilen taslak, eş ya da aile üyelerinin uyguladığı fiziksel güçte ağır bir hasar oluşmadığı sürece suç olarak nitelendirilmemesi yönünde bir çerçeve öngörüyor, bu durum uluslararası insan hakları örgütleri tarafından şiddeti meşrulaştıran bir adım olarak eleştiriliyor.
Fiziksel şiddete ilişkin ‘sınırlı’ tanımın getirildiği yeni düzenlemede, saldırı ancak kırık ya da açık yara gibi belirgin sonuçlar ortaya çıktığında suç olarak kabul ediliyor. Böyle bir durumda uygulanabilecek ceza ise en çok 15 gün hapisle sınırlı tutuluyor. Ayrıca mağdur kadının bu ağır yarayı mahkemede bizzat göstermesi gereği de tartışma konusu oluyor; mevcut sosyal ve hukuki koşullar bu adımı ağır bir engel olarak görüyor.
Mahkeme başvurusu için örtünme ve refakat şartı düzenlemeye göre bir kadının mahkemeye başvururken tamamen örtülü olması ve yanına erkek bir refakatçi bulundurması zorunlu tutuluyor. Bu kısıtlayıcı şartlar adalete erişimi fiilen zorlaştırdığı yönünde eleştirilere yol açıyor. Aynı yasa kapsamında, kadının eşinin izni olmadan akrabalarını ziyaret etmesi de suç sayılarak üç aya kadar hapis cezası ile sonuçlanabiliyor.
Toplumsal sınıflara göre cezalar konusundaki tartışmalar da yoğunlaşıyor. Yasa, Afgan toplumu içinde dört kategoriye ayırıyor: din alimleri (ulema), elitler (eşref), orta sınıf ve alt sınıf. Aynı fiil için uygulanacak yaptırımın, suçun ağırlığından çok sanığın toplumsal konumuna bağlı olarak değişeceği öne sürülüyor.
Din adamlarına yönelik farklı bedensel cezalar kısmında, din aliminin suç işlemesi halinde karşılığın nasihatle sınırlı kalacağı belirtiliyor. Elit kesime mensup olanlar için mahkemeye çağrılma ve nasihat uygulaması öngörülüyor. Orta sınıf için aynı suç hapisle sonuçlanırken, alt sınıfa mensup kişiler hem hapis hem de bedensel cezayla karşı karşıya kalabilir. Islah amacıyla uygulanacak bedensel cezaların ise dini makamlar tarafından verilmesi öngörülüyor.
Uluslararası hukuk çevreleri ve insan hakları savunucuları, bu tür değişikliklerin kadına yönelik şiddeti normalleştirdiğini ve kadınların hukuki korumasını zayıflattığını vurguluyor. Ayrıca bazı eleştiriler, bu düzenlemenin dini alimlere karşı fiili dokunulmazlık sınırının gevşetildiği yönünde toplanıyor.
