Yapay Zeka Çalışanların İş Yükünü Artırabiliyor: Gerçekler ve Çözüm Önerileri
Yapay zekanın iş dünyasındaki etkileri giderek daha çok tartışılır hale geldi. Özellikle rutin ve tekrarlayan görevlerin yerine getirilmesindeki başarı, çalışanların iş yükünü hafifleteceği yönündeki beklentiyi güçlendirse de son dönemde buna paralel olarak farklı sonuçlar gündeme geliyor. Harward Business Review’in hedefli bir çalışması, yapay zeka araçlarının kullanımının iş yükünü azaltmaktan çok yoğunlaştırdığını gösteriyor. Çalışanlar, yapay zekanın yardımıyla kendi uzmanlık alanlarının ötesinde görevler üstlenme eğiliminde oluyor ve bu durum, iş kapsamlarının kontrolsüzce genişlemesine yol açabiliyor. Bu durum bir yandan başarı hissiyle motive edici olsa da diğer yandan çalışanlarda baskı yaratıyor.
Raporun belirtildiği üç temel sorun ise şu şekilde özetlenebilir: bilişsel yükün artması, mola ve yemek saatlerinde yapay zeka kullanımının yarattığı belirsizlikler ve yapay zekayı adeta bir “ortak” olarak kullanmanın çok sayıda işi aynı anda yönetme gerekliliğini doğurması nedeniyle dikkat dağınıklığı.
Yapay zeka destekli çalışma pratiklerinin sınırları netleştirilmeli ifadesiyle konuşan Boğaziçi Üniversitesi Veri Bilimi ve Yapay Zeka Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Şefik Şuayb Arslan, yönetişimin önemine vurgu yapıyor. Arslan, mühendislik odaklı bir yaklaşımdan ziyade yapay zeka yönetişimini merkeze alan bir çerçeve kurulması gerektiğini belirtiyor. “Mevcut uygulamalarda hız ve çıktı artışına odaklanılması, bilişsel yük, bağlam değiştirme maliyeti ve insan dikkatinin sürdürülebilirliği gibi etkenleri göz ardı edebiliyor. Bu nedenle hangi görevlerin otomatikleştirileceği, hangi anlarda insan kararının bilinçli olarak yavaşlatılması gerektiği ve nerede sınır koyulacağına dair açık karar kapıları ve yönetişim çerçeveleri geliştirilmelidir.” diye konuşuyor.
Arslan, üretkenlik ölçütlerinin sadece çıktı miktarına göre değil, görev karmaşıklığına, kaliteye ve insan üzerindeki zihinsel yükü dikkate alacak şekilde yeniden tasarlanması gerektiğinin altını çiziyor. Ayrıca yapay zekanın insanla olan birleşimin değer üretmesinin, ek bir mühendislik gerektirdiğini ifade ediyor. Disiplinlerarası ve bağlamsal araştırmaların ise uzun süredir eksik kaldığını vurgulayan Arslan, “Son dönemde üretken yapay zekanın çocuklar üzerindeki etkilerine dair çalışmalar başlasa da bu alan hâlâ erken aşamada. Bu teknoloji birkaç yıldır hayatımıza girdi ve etkilerini anlamak için bilişsel ergonomi, nörobilim ve örgütsel psikoloji gibi alanlardan daha derin analizlere ihtiyaç var.” diyerek ekliyor.
Kısa vadede verimlilik artışını gösteren bulgularla sınırlı kalmayan bu tartışmalar, uzun vadede işin niteliğini, çalışan bağlılığını ve kurumsal sürdürülebilirliği nasıl şekillendireceğini anlamak için farklı sektörler ve kültürel/regülasyonel bağlamlarda karşılaştırmalı çalışmaların yapılmasını gerekli kılıyor.
KAYNAK: AA
