İran: Ciddi Güvensizlik Ortamında Müzakereleri Yürüten Yetkili Söylemi
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, dolaylı görüşmelerin hedefe odaklı ve tek bir plan çerçevesinde yürütüldüğünü vurguladı. Ülkedeki farklı kurumlar arasındaki işbirliğiyle süreç, tarafların sahip olduğu olanaklardan faydalanılarak devam ettirilmekte ve bu yaklaşım, uzun vadeli ve olgun bir durum olarak görülüyor.
Görüşmelerin güvensizlik ortamında sürdürüldüğü ve geçmişteki olayların mutabakat için göz ardı edilemeyeceği ifade edildi. Bekayi, üst makamların belirlediği çerçeve doğrultusunda hareket edildiğini ve bu çerçevenin hazırlanmasında Dışişleri’nin doğal bir rolü olduğunu belirtti. Cenevre görüşmeleri, Umman’da ele alınan konuların devamı niteliğinde olacak ve ülke çıkarlarını en iyi şekilde koruma amacı güdülüyor.
Zenginleştirme iddiallarına karşı Bekayi, sosyal medya üzerinden dolaşan bazı iddiaların temelsiz spekülasyonlar olduğunu söyledi. Müzakerelerin içeriği basında tartışılmaz; hususlar müzakere odasında ele alınır ve medya üzerinden spekülasyon yapılması hiçbir şekilde doğru değildir.
NPT kapsamında zenginleştirme hakkı konusuna değinen Bekayi, İran’ın NPT’ye bağlı olduğunu ve barışçıl nükleer enerji hakkını saklı tuttuğunu vurguladı. Ancak zenginleştirme seviyesinin ve santrifüj sayısının henüz netleşmediğini belirtti. İlk tur tamamlandı ve ilerleyen turlarda bu konular gündeme gelecektir. Cenevre’deki ikinci tur görüşmeleri de bu başlıkları kapsayacaktır.
Yeni başlık yok; süreç nükleer dosya üzerinden ilerliyor Bekayi, mevcut aşamada yeni bir konu başlığının gündeme alınmadığını ifade etti. Ancak öncekilerin temel kavramları ve çerçevesi, ilerleyen aşamalarda yine referans alınacak. Haziran’daki saldırı gibi gelişmeler, dengeleri değiştirdi ve yeni tur görüşmeleri, bu şartlar altında yürütülüyor. Ancak süreç hâlâ nükleer dosya etrafında şekilleniyor ve bundan sapacak bir yön olmadığını sözlerine ekledi.
Bekayi, karşı tarafın hedeflerine hukuka aykırı yöntemlerle ulaşmaya çalıştığını ancak başarılı olamadığını belirtti. İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırıların mantıksal, hukuki ya da ahlaki açıdan savunulamayacağını kaydetti. Müzakere masasında ele alınan konu yine nükleer meseleler oldu ve önceki deneyimlerle, çerçevelerden yararlanılacağını ifade etti.
ABD’nin çelişkili sinyalleri hakkında Bekayi, bazı yetkililerin açıklamalarının birbiriyle çeliştiğini ve süreci olumsuz etkilediğini söyledi. Her görüşmede tüm ihtimallerin değerlendirildiğini belirtti; geçmişe ilişkin olaylar ve İsrail-ABD’nin nükleer tesislere saldırısı gibi gelişmelerin süreç üzerindeki etkileri hatırlatıldı. Üst düzey güvenlik ve diplomasi alanındaki riskler nedeniyle süreç, dikkatle izlenmelidir.
Sıkı güvence arayışında yazılı garanti konusundaki temkin Bekayi, diplomasinin her aşamasında koşullara uygun bir yaklaşımın zorunlu olduğunu ifade etti. Yazılı garantilerin güvenilirliğine dair kaygılar olduğunu ve 2015 ortak metninin güvenilemediğini belirterek, mevcut güç ve imkânlar üzerinde durmanın daha gerçekçi olduğunu dile getirdi. Yine de bu diplomatik çaba, zaman ve kararlılık gerektiriyor.
ABD’nin daha gerçekçi bir çizgiye kayması Bekayi, ABD’nin İran’ın nükleer dosyasına ilişkin tutumunun daha gerçekçi bir yönelişe geçtiğine işaret etti. Bu durum, İran’ın NPT kapsamındaki haklarına bağlı kalınması gerektiğini vurguluyor; haklar başkasına verilmiş gibi algılanmamalı, ülkelerin kalkınması ve halkın refahı için kullanılması öncelik taşıyor.
UAEA’nın rolü ve denetimler konusunda Bekayi, ajansla diyalog halinde olduklarını belirtti. UAEA üyesi olmaya devam eden İran’ın yükümlülüklerini yerine getirirken, ajansın tutumuna yönelik eleştirilerini sürdürdüklerini ve bazı açıklama ve raporların süreç için zemin oluşturduğunu kaydetti. Denetimler için yöntem belgesi üzerinde mutabakat sağlandığını belirterek, süreçte güvence mekanizmasının etkili bir rol üstlenebileceğini vurguladı. Ancak politik dinamikler nedeniyle bu rolün nasıl işleyeceği belirsizliğini koruyor.
Müzakerelerin uzamasına dair karşı duruş Bekayi, zaman kazanmaya çalışan yaklaşım iddialarını reddetti. Halkın ağır yaptırımlar altında olduğuna dikkat çekti ve sonuç odaklı hareket etmek için süreci en kısa sürede sonuçlandırmanın önemli olduğunu ifade etti. Uzamanlarla desteklenen tam kadro bir heyetin masada olduğunu ve karşı tarafın ciddiyeti üzerinde durulduğunu sözlerine ekledi.
