Her Yasal Hak Helal Değildir

Merhum Alev Alatlı’dan duyduğumda zihnime mıh gibi çakılan bir cümle vardı:
“Her yasal hak helal değildir.”

Bu cümle, aslında sadece bir ahlak uyarısı değil; modern dünyanın en büyük yanılgısını özetleyen güçlü bir itirazdır. Bugün birçok insan, yaptığı iş kanunlara uygunsa vicdanen de rahat olması gerektiğini düşünüyor. Oysa insan sadece hukukla yaşayan bir varlık değildir; insan sosyal, vicdani ve ahlaki bir varlıktır.

Mevcut Hukuk Sistemi Vicdani Değil

İnsan;

• Diğer insanlarla,
• Çevresiyle,
• Doğayla,
• Sahip olduğu maddi imkânlarla
  sürekli bir ilişki içindedir.

Kadim Anadolu irfanı tam da bu noktada devreye girer. Örf, adet, töre ve ahlak; kanunlardan çok önce hayatı düzenlemiştir. Yanlışsız mıydı? Elbette hayır. Ancak helal–haram, hak–hukuk, vicdan–merhamet dengesi iyi biliniyordu.

Bugün ise neredeyse her şey kanun maddelerine indirgenmiştir.
Kanuni olan her şeyin helal olduğu zannedilmektedir.

Kanun Nerede Biter, Vicdan Nerede Başlar?

Kanunlar hayatı düzenlemek için vardır; ancak mevcut kanunlar her boşluğu dolduramıyor.
Özellikle modern hukuk sistemleri, ahlaki ölçüleri değil asgari sınırları esas alır.

Örneğin:

• Bir gıdanın raf ömrünü uzatmak için kullanılan katkı maddesi yasal olabilir,
  ancak insan sağlığına zarar veriyorsa helal değildir.
• Açlık çeken bir komşu varken ilgisiz kalmak suç değildir,
  ama vicdani ve insani değildir.
• Herhangi bir ihale, tanıdık firmaya göre hazırlanabilir;
  kağıt üzerinde her şey kanuna uygun görünebilir,
  fakat bu kul hakkıdır, helal değildir.

Türkiye’den Günlük Hayattan Örnekler

İflas eden bir kişinin, çaresizlik içinde satışa çıkardığı evini değerinin çok altında almak kanunen mümkündür,
ama ahlaken sorgulanmalıdır.

Kış ortasında, mücbir sebeplerle kirasını ödeyemeyen bir kiracıyı tahliye etmek yasal hak olabilir,
fakat merhametle bağdaşmaz.

Su faturasını ödüyorum diye tonlarca suyu boşa akıtmak kanuna aykırı değildir,
ancak israftır ve helal değildir.

Sosyal medyada yoksul ailelerin evleri ziyaret edilirken,
aynı anda lüks tüketim yarışına girilmesi hukuken serbesttir,
ama vicdanen ağırdır.

Dünyadan Örnekler:

Çok uluslu şirketlerin, Afrika’da su kaynaklarını satın alması uluslararası hukuka uygun olabilir,
ancak yerel halkın susuz kalması insani değildir.

Büyük teknoloji firmalarının, kişisel verileri “onay metni” ile kullanması yasal kabul edilir,
fakat etik değildir.

Küresel gıda tekellerinin, ürünleri çöpe dökerken açlık çeken milyonların olması sistemsel bir çelişkidir.

Hayatımızı Düzenleyen Kanunlar Nereden Geldi?

Bugün yürürlükte olan birçok temel kanunumuz:

• Türk Medeni Kanunu, 1926 yılında İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak kabul edilmiştir.
• Türk Ceza Kanunu, büyük ölçüde İtalyan Ceza Kanunu’ndan etkilenmiştir.
• Ticaret ve borçlar hukukunda da Avrupa merkezli sistemler örnek alınmıştır.

Bu kanunlar, elbette devlet düzeni için gereklidir. Ancak bu metinler, toplumun örfünü, inancını ve ahlaki hassasiyetlerini birebir yansıtmaz. Bu nedenle mevcut hukuk sisteminin kusursuz işlemesi bile, her zaman adaleti sağlayamaz.

Son Nesiller Neden Sadece Kanunla Yaşıyor?

1980,1990 geçiş dönemi kuşağı oldu özellikle 2000 sonrası kuşaklar;

• Aile bağlarından,
• Akrabalık ilişkilerinden,
• Mahalle kültüründen
  uzak büyümektedir.

Bu durum, onları sadece yazılı kurallara bağlı bir hayata yöneltmektedir. Yanlış mı? Hayır. Ama eksiktir. Çünkü ahlak, kanundan önce gelir.

Helal Olanı Seçmek Bir Tercihtir

Mevcut kanunlar bize şunu söyler:

“Buraya kadar serbestsin.”

Vicdan ise şunu fısıldar:

“Buradan sonrası sana yakışır mı?”

Gece yastığa başımızı rahat koymak istiyorsak,
sadece kanuna uygun değil,
aynı zamanda helal olan, vicdani olan işleri yapmaya dikkat etmeliyiz. Aslında hepimiz biliyoruz ama son kez bir daha hatırlatmak istiyorum

Her yasal hak, helal değildir ,vicdani değildir.