Silikon Vadisi’nin Yeni Yalanı: Aptal Cihazlara ‘Yapay Zeka’ Makyajı

Geçen hafta sonu teknoloji marketlerinden birinde, reyonlar arasında amaçsızca dolanıyordum. Hani bazen insanın canı sıkılır, “belki hayatımı değiştirecek o kabloyu bulurum” umuduyla gezinir ya, aynen öyle. Gözüm bir çamaşır makinesine takıldı. Üzerinde kocaman, neon ışıklarla parlayan bir etiket: “Yapay Zeka Destekli Yıkama Teknolojisi”.

Duraksadım. Bir yazılımcı olarak beynimin arka planında çalışan derleyici hata verdi. Çamaşır makinesi? Yapay zeka? Ne yapacak bu makine, kirli çoraplarımla varoluşsal sancılar üzerine felsefi bir tartışmaya mı girecek? Yoksa beyazlarla renklileri ayırırken ırkçılığın sosyolojik kökenlerini mi analiz edecek?

Satış temsilcisi arkadaş yanıma yaklaştı, yüzünde o ezberlenmiş kurumsal gülümseme. “Abi bu model çok fena,” dedi. “AI sayesinde kumaşın cinsini anlıyor, suyu ona göre ayarlıyor.”

İçimden “Evladım,” dedim, “biz ona 90’lardan beri ‘sensör’ diyoruz. Ağırlık sensörü o. Bulanık mantık (Fuzzy Logic) o. Yapay zeka değil.” Ama demedim tabii. “Hayırlı işler” deyip uzaklaştım. Çünkü Silikon Vadisi’nin yeni ve en büyük yalanı tam olarak bu reyonun ortasında duruyordu: Aptal cihazlara sürülen o pahalı “AI” makyajı.

İnovasyon Kabızlığı ve Pazarlamacıların Cila Operasyonu

Gelin eğri oturup doğru konuşalım. Teknoloji dünyası son beş yıldır ciddi bir inovasyon kabızlığı çekiyor. Akıllı telefonlar artık sadece kameraları büyüyen cam dikdörtgenlere dönüştü. Laptoplar inceldi ama heyecan vermiyor. VR gözlükleri midemizi bulandırmaktan öteye gidemedi. Sektör duvara tosladı.

Tam bu sırada ChatGPT sahneye fırladı ve herkesin aklını aldı. Yatırımcılar çıldırdı, hisse senetleri uçuşa geçti. Silikon Vadisi’ndeki pazarlama departmanlarında ise ampuller yandı: “Elimizdeki eski teknolojilerin üzerine ‘AI’ etiketi yapıştıralım ve fiyatı ikiye katlayalım!”

İşte bugün yaşadığımız saçmalığın özeti bu. Yıllardır kullanılan basit algoritmalar, “if-else” döngüleri, istatistiksel tahmin modelleri bir gecede “Yapay Zeka” oluverdi. Eskiden “Akıllı Termostat” dediğimiz alet, şimdi “AI İklimlendirme Asistanı” oldu. Yahu aletin yaptığı tek şey, ben evden çıkınca kombiyi kısmak. Bunun için nöral ağlara, derin öğrenmeye, milyar parametreli dil modellerine gerek yok ki. Bir tane hareket sensörü, iki satır kod.

Kodun Arkasındaki Gerçek: Bu Bir Zeka Değil, İstatistik

Biraz teknik konuşalım, ama sizi sıkmadan. Bugün “AI” diye satılan cihazların %90’ında, o bildiğimiz anlamda, yani ChatGPT veya Midjourney gibi “üretken” (generative) bir zeka yok. Diş fırçanızın içindeki çip, sizin dişinizi fırçalama şeklinizi “öğrenmiyor”. Sadece jiroskop verisine bakıp “Bu adam sol üst tarafı az fırçaladı” diyor. Bu bir veri analizidir, zeka belirtisi değil.

Geçenlerde 200 dolarlık bir “AI Destekli” çöp kutusu gördüm. Kapağı elinizi sallayınca açılıyor. Vay canına! 15 yıl önce alışveriş merkezlerinin tuvaletlerinde buna “hareket sensörlü çöp kovası” diyorduk. Şimdi adına AI deyince, o çöp kutusu birden evin en zeki bireyi mi oldu? Yoksa biz mi aptal yerine konuyoruz?

Bu durum bana çocukluğumda mahalle bakkalının, son kullanma tarihi yaklaşan gofretleri “Süper Fırsat Paketi” diye bantlayıp satmasını hatırlatıyor. Ürün aynı, paketleme janjanlı, fiyat? Tabii ki daha yüksek.

Neden Bu Kadar Öfkeliyim?

Çünkü bu “AI Washing” (Yapay Zeka ile Yıkama/Aklama) trendi, gerçek inovasyonun önünü tıkıyor. Gerçekten devrimsel işler yapan mühendislerin emeği, bu pazarlama gürültüsü arasında kaybolup gidiyor. Ayrıca tüketicinin cebindeki paraya göz dikilmiş durumda. “AI” etiketi, teknolojik cihazlarda bir nevi “Keriz Vergisi”ne dönüştü.

Düşünsenize, bir buzdolabı alıyorsunuz. İçindeki kamerayla sütün bittiğini görüp size bildirim atıyor diye fazladan 20 bin lira ödüyorsunuz. Oysa kapağı açıp bakmak bedava. Üstelik o buzdolabının yazılımı iki yıl sonra güncellenmeyecek, “akıllı” özellikleri çöp olacak ve elinizde sadece soğutan pahalı bir kutu kalacak.

Daha da kötüsü, bu cihazlar veri canavarı. O “akıllı” süpürgeniz evin haritasını çıkarırken, o verilerin nereye gittiğini sanıyorsunuz? “Kullanıcı deneyimini iyileştirmek” adı altında evinizin metrekaresi, mobilya düzeniniz, hatta ne zaman evde olup olmadığınız bir yerlerdeki sunuculara akıyor. Mahremiyetimizi, aptal bir cihazın bize hava durumu söylemesi karşılığında takas ediyoruz.

Peki Ne Yapmalı?

Sevgili okur, gaza gelmeyin. Bir cihazın üzerinde “AI” yazması, onun hayatınızı Jetgiller’e çevireceği anlamına gelmez. İhtiyacınız olan şey gerçekten bir “Yapay Zeka” mı, yoksa sadece işini iyi yapan sağlam bir alet mi?

Eğer bir diş fırçası Bluetooth ile telefonunuza bağlanmak istiyorsa, oradan kaçın. Eğer bir su ısıtıcısı Wi-Fi şifrenizi istiyorsa, fişini çekin. Teknoloji bizi özgürleştirmeli, sürekli bildirim gönderen, güncelleme isteyen, bizi gözetleyen ve aptal özellikler için servet ödediğimiz birer dadıya dönüşmemeli.

Silikon Vadisi şimdilik bu yalanı satmaya devam edecek. Çünkü borsadaki balonun sönmemesi lazım. Ama biz, o balonu patlatacak iğneyi elimizde tutuyoruz: Cüzdanımızı.

Bir sonraki “devrimsel AI cihazı” lansmanında görüşmek üzere. O zamana kadar, ben gidip manuel kahve değirmenimle kahvemi öğüteceğim. İçinde çip yok, güncelleme istemiyor ve inanın bana, kahvenin tadı hala harika.